Kultura w zmianie: kompetencje, współpraca i nowe modele działania w Europie
Sektor kultury i kreatywny coraz wyraźniej funkcjonuje dziś na przecięciu kilku równoległych procesów: przyspieszającej transformacji technologicznej, rosnącej potrzeby zrównoważenia działań oraz zmieniających się modeli pracy i współpracy w Europie. W tym wydaniu pokazujemy te napięcia z różnych perspektyw – od rozwoju kompetencji młodych twórców i nowych narzędzi edukacyjnych, przez międzynarodowe fora badań i polityk publicznych, po lokalne działania testujące zieloną transformację w praktyce.
Z jednej strony przyglądamy się, jak budować realne ścieżki rozwoju w sektorze (Empowering Youth Talents), z drugiej – jak kształtować warunki pracy i mobilności w skali europejskiej (MSCA, CAE, BEYOND), a równolegle sprawdzamy, jak te założenia przekładają się na konkretne działania lokalne (GreenCCircle Living Labs). Nie pomijamy też roli sztucznej inteligencji, która coraz silniej wpływa na praktyki twórcze, modele kariery i ramy prawne.
To zestaw działań, które pozornie są rozproszone, ale w rzeczywistości odpowiadają na jedno pytanie: jak tworzyć bardziej świadomy, odporny i sprawczy sektor kultury. W kolejnych sekcjach znajdziesz zarówno podsumowania, jak i konkretne zaproszenia do udziału w wydarzeniach i inicjatywach. Zaparszam!
Wenancjusz Ochmann
wiceprezes Fundacja ARTeria
KWIECIEŃ 2026
Zapraszamy na stronę projektu Empowering Yout Talents
Frida Kahlo, Basquiat, Rousseau – bez formalnej edukacji artystycznej, a jednak z ogromnym wpływem na historię sztuki. W sektorze kultury i kreatywnym liczą się nie tylko dyplomy, ale przede wszystkim umiejętności, odwaga i działanie.
Kultura rozwija kreatywność, empatię i sprawczość, ale rynek wymaga też elastyczności, współpracy i przedsiębiorczości. Problem w tym, że edukacja często nie nadąża za tempem zmian.
Dlatego stworzyliśmy projekt, który łączy sztukę z gamifikacją, escape roomami i praktycznym działaniem – bo talent to początek. My pomagamy przekuć go w realne kompetencje i możliwości.
Zapraszamy na stronę projektu i do śledzenia kolejnych etapów i rezultatów. Strona dostępna w języku angielskim, polskim, włoskim, francuskim i macedońskim.
Research careers beyond borders: 30 years of the MSCA
Międzynarodowa konferencja „Research careers beyond borders: 30 years of the MSCA” odbyła się w dniach 22–25 kwietnia 2026 w Brukseli. Anna Ochmann, prezeska Fundacji ARTeria oraz członkini MCAA, wzięła udział w tegorocznym wydarzeniu.
Doroczna konferencja MCAA stanowiła jedno z istotnych forów wymiany wiedzy pomiędzy środowiskiem naukowym, decydentami oraz praktykami innowacji, koncentrując się na przyszłości badań oraz mobilności naukowej w Europie.
Marie Curie Alumni Association (MCAA) to międzynarodowa organizacja non-profit zrzeszająca osoby, które obecnie korzystają lub wcześniej korzystały z finansowania w ramach programu Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA).
Społeczność MCAA obejmuje badaczy i profesjonalistów na różnych etapach kariery, reprezentujących szerokie spektrum dyscyplin i sektorów. Choć członków łączy doświadczenie badawcze, ich ścieżki zawodowe często rozwijają się również poza środowiskiem akademickim. Stowarzyszenie wspiera tę różnorodność, oferując możliwości rozwoju zawodowego, budowania sieci kontaktów oraz działań rzeczniczych, które wzmacniają długofalowy wpływ programu MSCA.
MCAA zostało powołane przy wsparciu Komisji Europejskiej, jednak jego działalność w dużej mierze opiera się na zaangażowaniu członków oraz oddolnym modelu współpracy.
W ramach MCAA Anna Ochmann działała w dwóch grupach roboczych: zajmujących się rozwojem zrównoważonych praktyk badawczych oraz rolą sztucznej inteligencji w badaniach.
Udział w konferencji MCAA 2026 stanowił kolejny etap rozwijania międzynarodowej współpracy Fundacji ARTeria, prowadzonej na styku badań, polityk publicznych oraz praktyk kulturowych.
Trzeci Local Living Lab w ramach projektu GreenCCircle w Pyskowicach
GreenCCIrcle to europejska inicjatywa łącząca twórców, instytucje kultury, przedstawicieli branż kreatywnych, naukowców i decydentów wokół jednego, konkretnego wyzwania: jak przygotować sektor kultury i kreatywny do realnej zielonej transformacji. Projekt koncentruje się nie tylko na diagnozie, ale przede wszystkim na tworzeniu praktycznych narzędzi i przestrzeni współpracy.
W jego ramach powstały m.in. materiały edukacyjne GreenCCIrcle Academy oraz zestaw narzędzi dostępnych w GreenCCIrcle HUB, które wspierają codzienną pracę w sektorze kultury i kreatywnym. To zaplecze jest istotne, ale kluczową rolę odgrywają działania lokalne – w szczególności spotkania typu Living Lab.
Living Labs to przestrzeń do rozmowy, testowania podejść i formułowania rekomendacji: jak wdrażać zieloną transformację w praktyce, a nie tylko na poziomie deklaracji. W ramach projektu odbyły się już dwa takie spotkania w Gliwicach. Pierwsze miało charakter wprowadzający (zobacz krótkie podsumowanie wideo), drugie – bardziej roboczy, skupiony na doświadczeniach artystów i przedstawicieli branż kreatywnych oraz konkretnych sposobach implementacji zmian ekologicznych w działalności twórczej.
Kolejnym krokiem będzie trzeci, finałowy Living Lab, który odbędzie się w Pyskowicach we współpracy z MOKiS. To spotkanie ma rozszerzyć dotychczasową perspektywę i włączyć nowe konteksty oraz uczestników do rozmowy o zielonej transformacji w kulturze.
Strona projektu GreenCCircle https://greenccircle.eu/
GreenCCircle Academy https://www.xamk.fi/en/greenccircle-academy/
GreenCCIrcle HUB https://hub.greenccircle.eu/
Wideo o projekcie: https://youtu.be/m589B_EcnwA
City and Nature – Harmony and Diversity; V4 Literary and Artistic Relations
W ramach festiwalu PesText 2026–2027, współfinansowanego przez Fundusz Wyszehradzki, realizowany jest program „City and Nature – Harmony and Diversity; V4 Literary and Artistic Relations”, który podejmuje istotne napięcie między intensywnym życiem kulturalnym w miastach a coraz słabszą relacją z naturą. Projekt wychodzi z założenia, że przyszłość współpracy kulturalnej w regionie V4 wymaga świadomego ponownego łączenia tych dwóch porządków – miejskiego i naturalnego – zarówno na poziomie doświadczeń odbiorców, jak i praktyk artystycznych.
PesText wykorzystuje swoje unikalne lokalizacje – przestrzenie z widokiem na Gellért Hill oraz sąsiadujące z jednym z najpiękniejszych parków Budapesztu – aby tworzyć wydarzenia na styku literatury, przestrzeni miejskiej i natury. Równolegle projekt odpowiada na inne wyzwanie: ograniczoną widoczność literatur „małych języków”. W praktyce oznacza to, że odbiorcy częściej sięgają po twórców z dominujących obszarów językowych niż po autorów z krajów sąsiednich. Odpowiedzią jest promocja współczesnej literatury V4 poprzez nowe formaty – od flash fiction, przez tłumaczenia dramatów, po działania interdyscyplinarne.
Działania projektu opierają się na trzech filarach: mobilności (spotkania twórców, warsztaty, wystawy), widoczności (prezentacja autorów i ich prac szerszej publiczności) oraz budowaniu połączeń (wspólne działania artystyczne i sieciowanie środowisk). Część wydarzeń zapowiadaliśmy już w poprzednim newsletterze – poniżej kontynuacja programu.
Już 7–9 maja 2026 odbędą się warsztaty ilustracji Colors, Shapes, Compositions prowadzone przez Agatę Dudek – współzałożycielkę Acapulco Studio i jedną z najważniejszych postaci współczesnej polskiej ilustracji. Trzydniowe spotkanie będzie okazją do poznania jej podejścia do pracy twórczej oraz wspólnej pracy z uczestnikami.
9 maja o godz. 19:00 zaplanowano spotkanie z Agatą Dudek w Budapeszcie. Rozmowę poprowadzi László Nagy z Moholy-Nagy University of Art and Design (MOME), a wydarzeniu towarzyszyć będzie oprowadzanie po wystawie.
Tego samego dnia o godz. 20:00 festiwal zamknie wystawa Hello, Colors! Hello, Shapes!, prezentująca prace Acapulco Studio. Ekspozycja pokazuje charakterystyczny język wizualny duetu Agata Dudek i Małgorzata Nowak-Żurek – oparty na geometrii, intensywnym kolorze i świadomym dialogu z tradycją plakatu. Studio, założone w Warszawie w 2012 roku, należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych pracowni ilustratorskich w Polsce, a jego realizacje były wielokrotnie nagradzane na arenie międzynarodowej.
To jednak nie koniec działań w ramach projektu. Już teraz zapraszamy na jesienną edycję i kolejną odsłonę współpracy artystycznej w regionie.
Fundacja ARTeria jest współorganizatorem tych wydarzeń.
AI a prawa autorskie, czyli czy sztuczna inteligencja to wsparcie czy zagrożenie dla twórców?
4 maja 2026 w godzinach 12:00–13:00 CET odbędzie się bezpłatny webinar pt. AI a prawa autorskie, czyli czy sztuczna inteligencja to wsparcie czy zagrożenie dla twórców?. Spotkanie poprowadzą Onuur Emul oraz Ignacio Márquez, a całość odbędzie się w języku angielskim.
W trakcie wydarzenia uczestnicy przyjrzą się konkretnym narzędziom AI wspierającym pracę artystów oraz kluczowej kwestii granicy między inspiracją a autorstwem. Omówione zostanie również działanie platformy Creatives Unite oraz praktyczne sposoby korzystania ze sztucznej inteligencji w sposób świadomy, bez utraty własnego stylu twórczego. Spotkanie ma charakter praktyczny i koncentruje się na realnych zastosowaniach technologii, a nie ogólnej dyskusji o roli AI w sztuce.
Webinar organizowany jest w ramach projektu YOUR.AI. Udział jest bezpłatny, obowiązuje wcześniejsza rejestracja:
Centre Satellite BEYOND – Resilient Ties
Zapraszamy do udziału w międzynarodowej konferencji Centre Satellite BEYOND – Resilient Ties, która odbędzie się w dniach 19–20 maja 2026 w Gdańsku, w przestrzeni St. John’s Centre – jednej z głównych siedzib Nadbałtyckiego Centrum Kultury.
Wydarzenie organizowane jest przez Baltic Sea Cultural Centre we współpracy z Culture Action Europe w ramach inicjatywy BEYOND – europejskiego programu budującego przestrzeń do wspólnej refleksji, wymiany doświadczeń i działań rzeczniczych w sektorze kultury i kreatywnym. BEYOND rozwijany jest poprzez serię spotkań w różnych częściach Europy, angażując praktyków kultury w rozmowę o przyszłości sektora.
Fundacja ARTeria jest członkiem Culture Action Europe oraz działa w ramach Polish HUB CAE, aktywnie włączając się w europejskie procesy współpracy i dialogu sektora kultury.
Konferencja „Resilient Ties” koncentruje się na pojęciu odporności – nie jako indywidualnej cechy, lecz jako efektu relacji, solidarności i współdzielonej odpowiedzialności. W kontekście Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie sektor kultury mierzy się z presją polityczną, niestabilnością finansowania, ograniczaniem przestrzeni obywatelskiej i rosnącą niepewnością społeczną, wydarzenie proponuje zmianę perspektywy: od oczekiwania indywidualnej „wytrzymałości” do analizy warunków systemowych i wspólnotowych.
Program – zaplanowany w formule „lunch-to-lunch” – łączy rozmowy plenarne, warsztaty oraz bardziej refleksyjne, angażujące formaty pracy. Uczestnicy podejmą m.in. tematy solidarności w zróżnicowanych kontekstach, dobrostanu i wypalenia w pracy kulturalnej, presji strukturalnych na organizacje oraz kwestii dostępności i uczestnictwa w kulturze.
Udział w konferencji jest bezpłatny (organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży i zakwaterowania). Wydarzenie odbędzie się w języku angielskim.
AI as an Opportunity: Fairer Work, Stronger Creativity, and Future-Proof Conditions for Artists and Creative Professionals
Anna Ochmann, prezeska Fundacji ARTeria, weźmie udział w międzynarodowym wydarzeniu #SDECE2026 – Strategic Dialogue on European Creative Economy and Cultural Autonomy, które odbędzie się 5 maja w Brukseli (AT60 – House of the Austrian Economy).
Tegoroczna edycja koncentruje się na roli sztucznej inteligencji w sektorze kultury i kreatywnym – nie jako wyłącznie technologii, ale jako realnego czynnika kształtującego warunki pracy, modele wynagradzania i przyszłość zawodową artystów oraz profesjonalistów kreatywnych w Europie.
W ramach dialogu uczestnicy – w tym przedstawiciele instytucji UE, Parlamentu Europejskiego, organizacji sektorowych, projektów europejskich, środowiska naukowego i branży technologicznej – będą pracować nad odpowiedzią na kluczowe pytanie: jak zapewnić, aby rozwój AI wzmacniał, a nie osłabiał prawa twórców i stabilność ich kariery.
Program obejmuje m.in. dyskusje na wysokim szczeblu dotyczące regulacji AI i praw artystów, prace nad rekomendacjami dla polityk publicznych w kontekście budżetu UE po 2027 roku, a także zagadnienia związane z rozwojem kompetencji, mikrokwalifikacjami oraz dostosowaniem systemów edukacji do tempa zmian technologicznych.
Udział w #SDECE2026 wpisuje się w działania Fundacji ARTeria na styku kultury, badań i polityk publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu nowych technologii oraz zielonej transformacji na sektor kreatywny.
Looking back, thinking ahead: reflecting on ‘A Whole Formed by Itself’
30 kwietnia 2026 odbyło się spotkanie w ramach programu ArtFutures Fellowship, poświęcone procesowi twórczemu Felipe Steinberga – artysty wybranego do tegorocznej edycji rezydencji. W wydarzeniu uczestniczyła Anna Ochmann, zaangażowana w proces wyboru artystów do programu.
Spotkanie, zatytułowane Looking back, thinking ahead: reflecting on ‘A Whole Formed by Itself’, miało charakter roboczy i koncentrowało się na rozwijającym się projekcie artysty – wykładzie performatywnym opartym na długoterminowej obserwacji życia balkonu w Atenach. Projekt, bazujący na setkach godzin nagrań, analizuje relacje między przestrzenią miejską, widzialnością i powtarzalnością codziennych zachowań, a także szersze procesy społeczne, takie jak turystyfikacja i przekształcenia tkanki miejskiej.
Felipe Steinberg to artysta, badacz i producent urodzony w Brazylii, działający na styku sztuk wizualnych, performansu i praktyk kuratorskich. Jego prace często odnoszą się do konkretnych kontekstów społecznych i miejskich, łącząc dokumentację z elementami fikcji oraz narracji spekulatywnej. W przeszłości współpracował m.in. z documenta fifteen, gdzie odpowiadał za program publiczny i współtworzył działania filmowe, a jego projekty były prezentowane w instytucjach i na wystawach na całym świecie. Obecnie pracuje i mieszka w Atenach, gdzie rozwija swoją praktykę wokół pojęć dramaturgii przestrzeni i społecznej choreografii miasta.
Rezydencja ArtFutures Fellowship stanowi dla artysty kluczowy etap pracy nad projektem, umożliwiający rozwój materiału, eksperymentowanie z formą performatywną oraz konsultacje z mentorami z obszaru dramaturgii i teorii performansu. Efekty programu zostaną zaprezentowane podczas wystawy w Atenach w 2027 roku.
Spotkanie obejmowało prezentację work-in-progress oraz dyskusję z udziałem uczestników programu, moderowaną przez Georgiosa Papadopoulosa. Udział Anny Ochmann wpisuje się w szersze zaangażowanie Fundacji ARTeria w międzynarodowe programy rezydencyjne oraz rozwój transparentnych i jakościowych procesów selekcji artystów.
Kurs dla młodych artystów w ramach YOUR.AI już wkrótce!
W ramach projektu YOUR.AI finalizujemy prace nad kursem skierowanym do młodych artystów zainteresowanych wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji w praktyce twórczej. Program jest obecnie na etapie końcowych opracowań i wkrótce zostanie udostępniony.
Kurs został zaprojektowany jako całościowe wprowadzenie do pracy z AI w sztuce – od kontekstu krytycznego i kulturowego, przez rozwój praktyki artystycznej, po konkretne narzędzia i zastosowania. Punktem wyjścia jest zmiana perspektywy: zamiast traktować AI wyłącznie jako technologię, program zachęca do refleksji nad jej wpływem na współczesną kulturę wizualną, proces twórczy oraz przyszłość pracy artystycznej.
Struktura kursu obejmuje m.in. zagadnienia związane z relacją człowiek–maszyna, autorstwem i kreatywnością w kontekście AI, a także przegląd współczesnych praktyk artystycznych łączących technologie cyfrowe z działaniami analogowymi. Istotnym elementem są również kwestie rozwoju kariery – w tym wykorzystania AI przy budowaniu sieci kontaktów, aplikowaniu o finansowanie czy przygotowywaniu projektów.
Osobny moduł poświęcony jest wyzwaniom etycznym i środowiskowym: od problemów związanych z dostępem do technologii i uprzedzeniami w danych, po kwestie praw autorskich oraz śladu węglowego narzędzi AI. Kurs uzupełniają praktyczne wskazówki dotyczące pracy z konkretnymi narzędziami – od projektowania promptów, przez systemy generatywne, po wykorzystanie AI jako partnera w procesie współtworzenia.
Program ma charakter praktyczny, ale jednocześnie osadzony jest w szerszym kontekście krytycznym, co pozwala nie tylko korzystać z narzędzi, ale też świadomie je rozumieć i oceniać. Więcej informacji już wkrótce.
W dyskursie technologicznym i marketingowym coraz częściej pojawia się pojęcie „kreatywnej sztucznej inteligencji”. Aby jednak naprawdę zrozumieć, co oznacza tworzenie przy użyciu AI, warto spojrzeć na te systemy nie tylko jako na narzędzia, lecz jako na złożone układy społeczno-techniczne.
Sztuczna inteligencja nie powstaje w próżni – każdy wygenerowany obraz opiera się na ogromnych zbiorach danych, globalnej infrastrukturze obliczeniowej, pracy tysięcy ludzi oraz określonych założeniach dotyczących kreatywności, autorstwa i wartości w kulturze.
Dlatego refleksja nad sztuką z wykorzystaniem AI wymaga nie tylko analizy technologicznej, ale też filozoficznej, społecznej i historycznej. Współczesne firmy technologiczne chętnie opisują swoje systemy jako „kreatywne”, sugerując, że maszyny mogą uczestniczyć w procesie twórczym podobnie jak ludzie.
Tymczasem samo pojęcie kreatywności nie jest neutralne ani uniwersalne – ma charakter historyczny i kulturowy. W różnych epokach rozumiano je inaczej: romantyzm łączył je z ideą indywidualnego geniuszu, modernizm z oryginalnością i zerwaniem z tradycją, sztuka konceptualna z prymatem idei nad formą, a postmodernizm z remiksem i rekombinacją istniejących form.
W tym kontekście pojawiają się dziś kluczowe pytania: jak rozumieć kreatywność w systemach obliczeniowych i gdzie przebiega granica sprawczości w relacji człowiek–maszyna? Jak zmienia się pojęcie autorstwa, gdy proces twórczy rozkłada się między użytkowników, algorytmy, platformy i dane? Oraz jak sztuka tworzona z użyciem AI wpisuje się w dłuższą historię relacji między sztuką a technologią – wraz z odziedziczonymi ideologiami i strukturami władzy?
„Współczesne rozumienie kariery artystycznej, szczególnie w obszarze sztuk wizualnych, coraz wyraźniej odchodzi od modelu opartego wyłącznie na edukacji instytucjonalnej. O ile szkoły artystyczne pozostają istotnym miejscem rozwijania kompetencji warsztatowych i teoretycznych, o tyle znaczna część umiejętności warunkujących trwałość i autonomię praktyki artystycznej rozwija się poza ich strukturami” – więcej w artykule autorstwa Wenancjusza Ochmann, który powstał specjalnie w tramach projektu Empowering Youth Talents.
Artykuł dostępny w języku angielskim, polskim, włoskim, francuskim i macedońskim.
„Współczesna kariera artystyczna w obszarze sztuk wizualnych coraz rzadziej przebiega według modelu opartego na stabilnej współpracy z galerią komercyjną czy reprezentacją kuratorską. Zamiast tego wielu twórców funkcjonuje jako niezależni praktycy, operujący pomiędzy różnymi segmentami świata sztuki: instytucjami publicznymi, programami rezydencyjnymi, systemem grantowym oraz rynkiem bezpośredniej sprzedaży. W tym kontekście kluczowe staje się pytanie nie tylko o to, jakie kompetencje umożliwiają tworzenie sztuki, lecz także o to, jakie warunki pozwalają uczynić z niej stabilne źródło utrzymania” – więcej w artykule autorstwa Wenancjusza Ochmann, który powstał specjalnie w tramach projektu Empowering Youth Talents.
Artykuł dostępny w języku angielskim, polskim, włoskim, francuskim i macedońskim.
“W ten sposób maszyna, która nadaje wszystkiemu formę, styl lub umożliwia oznaczenie „lubię to”, staje się czymś, co możemy dostosować do naszych potrzeb i pragnień. Jeśli to prawda, że żyjemy w społeczeństwie narcystycznym, to czy komuś przeszkadza, że sztuczna inteligencja oferuje nam jedynie labirynt luster?”
Więcej w inspirującym artykule o Kasparze Hauserze i AI napisanym przez Weronikę Murek specjalnie dla projektu AI4CREATIVITY.
