ARTerioinspiracje w grudniu czyli o wolności słowa w sztuce

Spór o granice wolności słowa i ekspresji pojawia się we współczesnej demokracji coraz częściej, a artyści, przedstawiciele sztuki i kultury odgrywają w tym sporze istotną rolę stając się swoistym „papierkiem lakmusowym” klimatu prawnego i politycznego w danym kraju. Interpretacje i kontrinterpretacje ich dzieł, kwestie związane z doraźnymi zmianami politycznymi, ale także z odmiennym postrzeganiem historii czy dziedzictwa kulturowego sprawiają, że wszystko co tworzą może stać się głosem „obrażającym” czyjeś uczucia. Królowa Wiktoria mówiła “Beware of artists. They mix with all classes of society and are therefore most dangerous” – współczesna sztuka odnosi się coraz częściej do konkretnych kontekstów społecznych czy sytuacji politycznych (chociażby twórczość Banksiego), poruszając tematy często polaryzujące i wytwa­rzające napięcia.

Bezpośrednią inspiracją do poruszenia w ramach grudniowych ARTerioinspiracji (spotkaliśmy się 2 grudnia 2019 r.) tematu artystycznej wolności słowa i ekspresji był raport organizacji Freemuse, zajmującej się nagłaśnia­niem przypadków cenzury oraz ograniczania wolności artystów i podejmującej problematykę wolności słowa z perspektywy globalnej. Raport THE STATE OF ARTISTIC FREEDOM 2018  dostępny jest tutaj.

Anna Ochmann, jako wstęp do dyskusji, przedstawiła kilka liczb i ustaleń z tego raportu.

Do kategorii rozpoznanych w raporcie przypadków ograniczania wolności artystycznej zaliczono m.in.: cenzurę, aresztowania, wyroki sądowe czy nawet porwania, ataki i zabójstwa. Podstawą takich działań były najczęściej: religia, krytyka władzy, moral­ność i obyczajność, pochodzenie bądź orientacja seksualna artysty, treści uznawane za mowę nienawiści itp. Kilka liczb: 48 artystów skazano w 2017 roku łącznie na 188 lat 5 miesięcy 24 dni więzienia (13 w Hiszpanii, 12 w Chinach, 9 w Iranie, 5 w Egipcie, 3 w Turcji i po 1 na Kubie, Erytrei, Arabii Saudyjskiej, Tunezji, Wietnamie i Rosji) co daje 36% Europa, 33% Bliski Wschód, 27% Azja, po 2% Ameryki i Afryka. Byli to w 65% muzycy, 23% przedstawiciele świata literackiego, po 4% – teatru, filmu i sztuk wizualnych. W 85% uznano ich za osoby wrogie panującym rządom, w 27% oskarżono o stosowanie mowy nienawiści, 19% oskarżeń było związanych z religią, 17% z pochodzeniem z mniejszości, a w 6% czynnikiem była płeć – były kobietami! Większość tych pobytów w więzieniu łączyła się z dodatkowymi karami finansowymi, chłostami, wygnaniem, pozbawieniem praw wyborczych czynnych i biernych a także niezbywalnych praw człowieka. Co ciekawe w dziesiątce najbardziej cenzorskich krajach w 2017 r. (według liczny dzieł sztuki i zakazanych artystów) znalazły się: na pierwszym miejscu Uzbekistan (225), na drugim… Francja (140), na trzecim Chiny (67), dalej Turcja (40), USA (31), Malezja (26), Indie i Wielka Brytania po 21, Ukraina (20) i na dziesiątym miejscu Kenia (16).

Kolejne spotkanie w styczniu – serdecznie zapraszamy!