Październikowe – już XXV ARTerioinspiracje: prawo autorskie i wolne licencje.

Kolejne spotkanie z cyklu ARTerioinspiracje odbyło się 30 października 2012 r. Tym razem tematem było prawo autorskie w organizacjach pozarządowych oraz… wolne licencje. Wstęp, tradycyjnie przygotowany przez prezes Fundacji ARTeria, Annę Ochmann poniżej, a wszystkich zainteresowanych wolnymi licencjami zapraszamy na stronę: www.creativecommons.pl.

Spotkanie listopadowe będzie dedykowane z kolei tematyce mediów lokalnych – kompetencjom informacyjnym i kompetencjom medialnym. Szczegóły już wkrótce – na stronie Fundacji i w newsletterze. Zapraszamy.

Prawo autorskie w organizacjach pozarządowych, ale nie tylko…

Bardzo częstym problemem jest nieopłacanie przez organizacje pozarządowe (robiące np. festyny, imprezy różnego typu) tantiem organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (organizacją jest stowarzyszenie zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy). Wszystko zależy co wykorzystujesz (i kto to chroni), jak (sposób, na jakich polach eksploatacji), w jakim czasie, na jakiej imprezie (biletowana/niebiletowana) i inne.
Przygotowując imprezę z jakimś wykonawcą czy też chcąc wykorzystać jakiś materiał np. z płyty należy zawrzeć odpowiednią umowę z odpowiednim przedstawicielem organizacji zbiorowego zarządzania (można jednorazową lub stałą, jeżeli dana organizacja robi coś cyklicznie). I może się zdarzyć, że trzeba będzie zawrzeć kilka umów z kilkoma organizacjami zarządzania prawami na jedną imprezę… (o tym poniżej). Podstawa prawna (jest tekst ujednolicony)
W Polsce jest obecnie zarejestrowanych 15 organizacji typu (zgodnie z OBWIESZCZENIEM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie ogłoszenia decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o udzieleniu i o cofnięciu zezwolenia na podjęcie działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi z późniejszymi zmianami):
1.     Stowarzyszenie Polski Rynek Oprogramowania PRO;
2.     Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowo-Muzycznych (SAWP);
3.     Związek Polskich Artystów Plastyków (ZPAP);
4.     Związek Artystów Scen Polskich (ZASP);
5.     Stowarzyszenie Autorów ZAiKS;
6.     Stowarzyszenie Twórców Ludowych;
7.     Związek Producentów Audio-Video (ZPAV);
8.     Stowarzyszenie Filmowców Polskich (SFP);
9.     Związek Polskich Artystów Fotografików (ZPAF);
10. Związek Artystów Wykonawców STOART;
11. Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych KORIPOL;
12. Stowarzyszenie Architektów Polskich (SARP);
13. Stowarzyszenie Aktorów Filmowych i Telewizyjnych (SAFT);
14. Stowarzyszenie Autorów i Wydawców „Polska Książka”;
15. Stowarzyszenie Wydawców REPROPOL.
Zasadę działania opisze na przykładzie ZAiKS-u:
ZAiKS, zgodnie z informacją na swojej stronie internetowej, zarządza około 96% światowego repertuaru – autorów i kompozytorów polskich oraz zagranicznych i w ich imieniu udziela zgody na korzystanie z ich utworów zainteresowanym użytkownikom w formie umowy tzw. licencji (tam są właśnie opisane pola eksportacji, czas, sposób korzystania, itp.). Z punktu widzenia prawa brak licencji jest naruszeniem autorskich praw majątkowych i rodzi odpowiedzialność cywilną (art. 79 ustawy) i karną (art. 116 i 117 ustawy). ZAiKS ma w takim przypadku tzw. legitymację procesową (wystąpienie do sądu wobec osób, które naruszyły prawo autorskie) a jako organizacja zbiorowego zarządzania w takim postępowaniu jest traktowana także jako pokrzywdzony autor. Najzabawniejsze jest to, że zgodnie z art. 105 ust. 1 ZAiKS (i pozostałe organizacje zbiorowego zarządzania) ma tzw. „domniemanie zarządu” czyli nie musi udowadniać którego z autorów z imienia i nazwiska reprezentuje… Poza tym ma – co ważne – tzw. „roszczenie informacyjne” (art. 105 ust. 2 ustawy ) uprawniające go do udzielenia mu wszelkich informacji oraz udostępnienia dokumentów niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych wynagrodzeń autorskich.
Praktycznie wygląda to tak, że przed imprezą/wykorzystaniem utworu/utworów trzeba skontaktować się z przedstawicielem okręgowym organizacji lub dyrekcją generalną (to zależy od zakresu wykorzystania, ale w przypadku ngo generalnie raczej wystarcza okręgowy przedstawiciel – zresztą ZAiKS ma siedzibę w Katowicach, gdzie można się wszystkiego dowiedzieć, adres poniżej) i złożyć odpowiedni WNIOSEK:
dyrektor Ryszard NOWOSADZKI (pamiętam go, od lat ten sam…)
dyrekcja.katowice@zaiks.org.pl
ul. Piotra Skargi 4 lok. 6, 40-091 Katowice
tel.  32 258 98 37, fax. 32 259 93 96
WNIOSEK (jego rodzaj) zależy od tzw. pola eksploatacji.
Link do procedur w zależności od tego co dana organizacja chce zrobić i do wzorów wniosków:
Dyrekcje okręgowe udzielają licencji na najczęstsze wykorzystania, a więc: na publiczne odtworzenia i wykonania utworów oraz na wyświetlenia i publiczne odtworzenia utworów audiowizualnych.
Wniosek jest rozpatrywany, tzn. ZAIKS przygotowuje odpowiednią umowę, dostarcza tabelkę, gdzie ngo po wykorzystaniu utworu/utworów musi wypisać wszystkie wykorzystane utwory z podaniem nazwisk autorów tekstów i kompozytorów, ustala także opłatę jaką za to wykorzystanie należy uiścić. Przy imprezach częstszych niż raz w miesiącu rozliczenie finansowe jest często zbiorowe – przygotowywane po zamknięciu miesiąca (choć to też zależy od licencji).
Należy pamiętać, że każda organizacja zbiorowego zarządzania działa w innym obszarze praw chronionych (np. twórców, producentów fonogramów i wideogramów oraz artystów wykonawców), a to oznacza, że płacąc np. ZAiKSowi (nr 5 na liście powyżej) może się zdarzyć, iż trzeba będzie zapłacić także np. STOART (numer 10 na liście powyżej), ponieważ ZAiKS chroni prawa autorów i kompozytorów (im przekazuje tantiemy), a STOART chroni prawa wykonawców artystycznych wykonań (około 100 000, w tym 30 000 polskich) – link do wybranych wykonawców chronionych przez tą organizację.
W obszarze artystycznych wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych na podstawie oddzielnych zezwoleń Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego działają równolegle dwie niezależne organizacje: STOART i SAWP. Każda z nich reprezentuje innych artystów i inny repertuar. Tak więc kolejna organizacja o której warto pamiętać to SAWP (numer 2 na liście powyżej) czyli ci, którzy także zarządzają prawami wykonawców: wokalistów i instrumentalistów. Więcej informacji na temat czego dotyczy ich ochrona tutaj.
Kolejną ważną instytucją jest ZPAV, który zajmuje się zbiorowym zarządzaniem prawami producentów fonogramów: podpisuje w imieniu producentów umowy na nadawanie i publiczne odtwarzanie nagrań dźwiękowych, walczy z piractwem (numer 7 na liście powyżej). Link do strony z wzorami umów (na przykład umowy z tytułu publicznego odtwarzania).
Na zakończenie jeszcze informacja o Związku Polskich Artystów Plastyków (numer 3 na liście), link do Założeń Agencji Prawa Autorskiego ZPAP.
To co ważne to fakt, że ZPAP chroni prawa autorskie i realizuje roszczenia o wynagrodzenia autorskie twórców dzieł plastycznych w zakresie wszystkich dyscyplin artystycznych, w szczególności na takich polach eksploatacji (o czym znowu często organizacje zapominają) jak (wybrane): reprodukowanie (kopiowanie, powielanie) dzieł dla użytku publicznego za pomocą jakiejkolwiek techniki i dla wszelkich celów, komercyjnych lub nie komercyjnych, w tym także digitalizacja na nośnikach elektronicznych i powielanie na podstawie projektów; wprowadzanie reprodukowanych (powielonych) egzemplarzy dzieł do obrotu odpłatnego lub darmowego czy wystawianie publiczne oryginalnych dzieł i reprodukcji.
Warto też wiedzieć o zasadzie droit de suite (prawie twórcy do otrzymywania procentowego wynagrodzenia od ceny jego dzieła odsprzedawanego kolejnemu właścicielowi).