„Od pomysłu do przemysłu” – ZNAJDŹ JEDYNE W EUROPIE STALOWE DOMY

W ramach tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa Fundacja ARTeria zaprasza na spacer po osiedlu robotniczym w dzielnicy Rokitnica w Zabrzu. Jest to jedno z najciekawszych i najoryginalniejszych osiedli patronackich miasta. Powstało w latach 1906 – 1912 z fundacji hrabiego Franciszka von Ballestrema dla pracowników kopalni węgla kamiennego „Castellego” (po 1945 r. KWK „Rokitnica”). Jego projektantem był architekt Hans von Poellnitz.

Osiedle zostało usytuowane na północnych obrzeżach Zabrza w obrębie ulic: Komuny Paryskiej, Medyków, Nowowiejskiego, ks. H. Pobożnego, Szafarczyka oraz fragmentu ul. Śniadeckich i Andersa. Założono je na planie owalu z nieregularnym układem ulic, wzdłuż których rozmieszczono usytuowane kalenicowo domy mieszkalne w otoczeniu ogrodów.

Osiedle składa się z 51 domów czterorodzinnych i 12 wielorodzinnych. Co ciekawe, każdy dom, tzw. „fytlok”, miał innego projektanta, dzięki czemu forma oraz układ wewnętrzny każdego obiektu jest niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju. Obrzeże osiedla ograniczają większe, piętrowe budynki ośmiorodzinne wzniesione w latach 20. XX w. (wtedy nastąpiła rozbudowa osiedla), przedszkole (ul. księcia H. Pobożnego nr 39) z lat 1913-1914 oraz szkoła z 1930 r. Budynki z lat 20. XX w. w tym m.in. tzw. „sztaloki” usytuowane są przy ul. F. Nowowiejskiego i części ul. Szafrańczyka. Warto dodać, że na przełomie 1928 i 1929 r. wybudowano 4 domy ze stali, które stoją do dziś przy ul. Szafrańczyka. Rok wcześniej powstał podobny dom w Zabrzu, w pobliżu cmentarza żydowskiego (niestety, nie jest on wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego). Domy ze stali w Zabrzu, to jedyne stalowe domy w Europie. Są przykładem eksperymentalnego budownictwa mieszkaniowego. Były o tyle wygodne, że niewielka liczba robotników mogła go postawić w ciągu niespełna miesiąca!

Dziś osiedle Ballestrema w Zabrzu jest jednym z najlepiej utrzymanych osiedli patronackich na historycznym Górnym Śląsku. Jest chronione prawem poprzez wpis do rejestru zabytków województwa śląskiego.