„Od pomysłu do przemysłu” – ZAPRASZAMY NA SPACER PO ZABRZAŃSKIEJ „ZANDCE”

logo eddW ramach tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa Fundacja ARTeria zaprasza na spacer po osiedlu Zandka w Zabrzu. Osiedle należy do kompleksu zabudowań związanych z hutą Donnersmarcka (późniejsza Huta Zabrze), na który składały się trzy części: kolonia mieszkalna położona na południe od huty, zespół budynków mieszkalnych położony na zachód od niej oraz obiekty usługowo-rekreacyjne. Osiedle znajduje się w obrębie ulic: Bytomskiej, Cmentarnej, Krakusa, Stalmacha i Bończyka. Wybudowane zostało w latach około 1900-1922, według projektu grupy architektów z Berlina-Charlottenburga. Kolonia miała wyróżniać się piękną architekturą, mieszkaniami o wysokim standardzie i prestiżu oraz stać się wizytówką spółki. W jej skład weszło około 40 budynków mieszkalnych, powstałych na zbliżonych do siebie, symetrycznych rzutach. W większości z nich mieściło się 12 mieszkań – po 4 na każdej z trzech kondygnacji, składających się z kuchni i dwóch pokoi, ze wspólnymi toaletami umieszczonymi na półpiętrach.

Domom towarzyszyły nieistniejące już obecnie obiekty gospodarcze. W zbliżonej stylistyce powstały także liczne obiekty użyteczności publicznej, do których należały: przedszkole z salką teatralną, dom starców, szkoła, kasyno, biblioteka, kryta pływalnia, hala sportowa, a także budynki straży pożarnej, budynek dyrekcji huty oraz willa dyrektora. Wolnostojące, wzniesione w luźnej zabudowie obiekty osiedla, nawiązują do typu willowego, co dodatkowo podkreśla bogata zieleń wokół budynków oraz wzdłuż ulic (wyróżnia się wśród nich aleja platanów przy ul. Krakusa).

Przy ul. Cmentarnej, w pobliżu cmentarza żydowskiego znajduje się dom ze stali wzniesiony w 1927 r. Podobne znajdują się na osiedlu w Rokitnicy. Domy ze stali
w Zabrzu, to jedyne stalowe domy w Europie. Są przykładem eksperymentalnego budownictwa mieszkaniowego – wniesienie budynku przez niezbyt liczną grupę budowniczych trwało niespełna miesiąc.

Zarówno osiedle, jaki dom stalowy nie są prawnie chronione poprzez wpis do rejestru zabytków województwa śląskiego.