Europejskie Dni Dziedzictwa 2009 „Zabytkom na odsiecz! Szlakiem grodów, zamków i twierdz”

Europejskie Dni Dziedzictwa to wspólna inicjatywa Rady Europy i Unii Europejskiej, jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych i jednocześnie największy projekt edukacyjny mający na celu szeroko pojętą edukację historyczną i kulturalną, promowanie regionalnego dziedzictwa oraz przypomnienie o wspólnych korzeniach kultury europejskiej.

Historia idei EDD sięga roku 1985, kiedy na II Konferencji Rady Europy w Granadzie w Hiszpanii francuski minister kultury zaproponował rozszerzenie na całą Europę zainicjowanych we Francji w 1984 r. „Dni Otwartych Zabytków”. Inicjatywa cieszyła się tak dużym zainteresowaniem i poparciem społecznym, że w 1991 r. zainspirowała Radę Europy do ustanowienia Europejskich Dni Dziedzictwa. EDD cieszą się coraz większa popularnością. Podczas ubiegłorocznej edycji wzięło w nich udział ponad  22 miliony Europejczyków.

Polska włączyła się do tej akcji w 1993 roku i jest obecnie jednym z 49 krajów, które co roku we wrześniu udostępniają do zwiedzania szerokiej publiczności liczne zabytki, miejsca kultury oraz organizują wykłady, wystawy i inne imprezy towarzyszące.

Patronem Honorowym EDD w Polsce jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski, natomiast ogólnopolskim koordynatorem tego wydarzeni jest Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków.

Folder Europejskich Dni Dziedzictwa w woj. śląskim do pobrania [plik PDF 1,7 MB].

_________________________________

 

Szyby kopalniane i kominy hut, Giszowiec i Nikiszowiec, hałdy i loft Bolko to niektóre elementy mozaiki tworzące Śląsk industrialny. Proste bryły dzieł architektury początku XX w. to akcenty Śląska modernistycznego. Dywan „Mohohej”, Śląski Teatr Tańca, Rawa Blues… to niektóre motywy Śląska artystycznego. Jest jeszcze Śląsk ulotny, fantastyczny, trudny, piękny, czasem surrealistyczny w pracach Horsta Bienka, Kazimierza Kutza, Lecha Majewskiego, Teofila Ociepki, Romana Nowotarskiego… Tegoroczna edycja Europejskich Dni Dziedzictwa przybliża kolejny element tej inspirującej mozaiki: Śląsk grodów, zamków i twierdz. Zabytki dziedzictwa militarnego i ślady działań wojennych zachęcają do zainteresowania architekturą obronną, do pogłębiania wiedzy historycznej i refleksji nad burzliwymi dziejami tego regionu. 
Jednym z celów statutowych Fundacji ARTeria jest upowszechnianie wiedzy o polskiej i światowej kulturze, promowanie dziedzictwa kulturowego i regionalnego. Zapraszam do poszukiwania śladów przeszłości, szczególnie tych związanych z Powstaniami Śląskimi w historii Zabrza.
Dziękuję bardzo serdecznie p.o dyrektora Muzeum Miejskiego w Zabrzu pani Urszuli Wieczorek oraz panu Zbigniewowi Gołaszowi za pomoc i współpracę w przygotowanie ulotki dotyczącej zabrzańskiej imprezy EDD.
Anna Ochmann
prezes Fundacji ARTeria

 

________________________________
Kilka słów o historii:

Od końca XIX wieku na Górnym  Śląsku rozpoczął się proces odrodzenia narodowego. Powstał szereg polskich organizacji i stowarzyszeń, takich jak „Eleusis”, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” czy polskie chóry. Założona została Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska. Z chwilą zakończenia I wojny światowej i powstaniem niepodległego państwa polskiego rozpoczęły się starania o rewindykację Górnego Śląska na rzecz Polski. Artykuł 88 traktatu wersalskiego stanowił, że w części Górnego Śląska przeprowadzony zostanie plebiscyt, w którym mieszkańcy wypowiedzą się czy chcą pozostać w państwie niemieckim czy też przyłączenia do Polski. Za nim do tego doszło wybuchły dwa zbrojne powstania przeciwko niemieckiemu terrorowi (1919, 1920). Pierwsze powstanie na terenie Zabrza i powiatu  zabrskiego ograniczyło się do lokalnych, nieskoordynowanych akcji, gdyż przywódcy POW, w tym Jan Pyka i Janusz Hager, zostali aresztowani przez Niemców. W drugim powstaniu w wyniku krwawych walk powstańcy zabrscy opanowali m.in. Rudę, Biskupice, Makoszowy i Kończyce.

Wyniki plebiscytu z dnia 20 marca 1921 r. w poszczególnych dzielnicach obecnego Zabrza:
Nazwa
miejscowości
Liczba
uprawnionych
do głosowania
Liczba
głosujących
Głosów
za Polską
Głosów
za Niemcami
Głosów
nieważnych
Biskupice
(gmina)
Biskupice
(obszar dworski)
7676
506
7553
4976
3222
241
4275
255
41
1
Kończyce
2580
2549
1584
949
16
Maciejów
894
889
523
363
3
Makoszowy
1537
1527
1054
468
5
Pawłów
2959
2896
1443
1391
62
Zabrze
37099
36335
14837
21233
265
Zaborze
15386
15081
6051
8851
179
Grzybowice
793
789
684
105
Mikulczyce
(gmina)
Mikulczyce
(obszar dworski)
7908
194
7790
191
5691
138
2059
48
40
5
Rokitnica
(gmina)
Rokitnica
(obszar dworski)
1783
123
1762
99
1424
77
334
21
4
Krzywdzący dla Polski projekt podziału Górnego Śląska doprowadził do wybuchu w nocy z 2 na 3 maja 1921 r. trzeciego powstania śląskiego. W Zabrzu POW wystawiła siły w postaci dwóch pułków (im. Stefana Czarneckiego i im. Tadeusza Kościuszki). 4 maja Zabrze zostało opanowane przez wojska powstańcze i aż do likwidacji powstania znajdowało się w rękach polskich. W centrum miasta wojska francuskie wyznaczyły strefę neutralną, gdzie schronili się niemieccy uciekinierzy.
Było to drugie w dziejach Polski zwycięskie powstanie. Przyniosło korzystniejszy dla Polski projekt podziału Górnego Śląska, zaproponowany przez Ligę Narodów (odpowiednik dzisiejszej Organizacji Narodów Zjednoczonych), zatwierdzony 20 października 1921 r. przez Radę Ambasadorów. Obszar obecnego miasta podzielony został granicą państwową. Zabrze, Zaborze, Biskupice, Maciejów, Grzybowice, Mikulczyce i Rokitnika pozostały jednak w granicach Niemiec. Kończyce, Makoszowy i Pawłów znalazły się w Polsce
Z.Gołasz
Fundacja ARTeria przygotowała, w ramach tegorocznych EDD, spacer po zabrzańskich Miejscach Pamięci upamiętniających walczących w Powstaniach Śląskich mieszkańców Zabrza.
Ważnym przystankiem powinien być zabytkowy budynek przy ul. Piastowskiej 11, gdzie w dniu 3 maja 1921 r. toczyły się walki przeciw policji niemieckiej w wyniku których I kompania szturmowa wojsk powstańczych pod dow. por. Jana Wierciocha rozbroiła całą załogę policji niemieckiej. Nazwiska pochodzących z Zabrza Powstańców Śląskich można odczytać na tablicy pamiątkowej wiszącej w holu Urzędu Miasta Zabrze. Warto też udać się na cmentarz rzymsko-katolicki przy kościele pw. św. Andrzeja przy ul. Wolności 189, gdzie znajduje się pomnik ku czci poległych Powstańców Śląskich z lat 1919-1920-1921.
Ulotkę dotyczącą tej imprezy oraz informator Europejskich Dni Dziedzictwa 2009 w województwie śląskim można było otrzymać w siedzibie Fundacji (Zabrze, ul. Wolności 311, II piętro) od 10 września 2009 r.
Więcej na: www.edd.com.pl
  
                                                                                                        
muzeum miejskie