ARTerioinspiracje XXXVI czyli dyskusja podsumowująca Europejskie Forum Kultury i kilka słów o Kreatywnej Europie.

12 listopada 2013 r. spotkaliśmy się na ARTerioinspiracyjnym spotkaniu dedykowanym zakończonemu kilka dni wcześniej Europejskiemu Forum Kultury, w którym wzięli udział także przedstawiciele Fundacji ARTeria (więcej o spotkaniu tutaj). Prezes Fundacji Anna Ochmann oraz Wenancjusz Ochmann streścili najciekawsze dobre praktyki i wystąpienia panelistów, przedstawili także najciekawsze głosy uczestników i prezentacje w formule VOX POP. Uczestnicy ARTerioinspiarcji oglądnęli także materiały video z Forum – szczególnie dużo emocji wywołało wystąpienie Jose Manuela Barroso (zobacz) oraz Tomáša Sedláčka (zobacz). Jednym z elementów Forum była także prezentacja programu UE zatytułowanego „Kreatywna Europa” i tego też tematu dotyczył ciąg dalszy naszej dyskusji.

W trakcie tego spotkania ARTerioinspiracji konsultowaliśmy także finalną wersję projektu przygotowanego przez nasz fundacyjny zespół związanego z rozwojem organizacji pozarządowych działających w sektorze kultury – za wszelkie uwagi i niezwykle cenne podpowiedzi dziekujemy wszystkim uczestnikom spotkania. Poniżej kilka najważniejszych informacji z wprowadzenia, a już teraz zapraszamy na spotkanie grudniowe, tradycyjnie w …świątecznym nastroju.


Kreatywna Europa (Creative Europe) to zaplanowany na lata 2014-2020 program Komisji Europejskiej (przedstawiony w listopadzie 2011 roku) wspierający europejskie sektory kultury, filmu i kreatywne. Program będzie zawierał trzy komponenty: Kultura, Media i finansowy komponent horyzontalny. Należy jednak pamiętać o najważniejszej zasadzie: finansowane mogą być jedynie projekty współpracy i projekty ponadnarodowe, które mogą przynieść korzyści na skalę europejską, a nie tylko lokalną czy krajową! (w trakcie wcześniejszych spotkań ARTerioinspiracyjnych przybliżaliśmy zasady europejskiej polityki kulturalnej i interwencji EU w tym sektorze) Komisja Europejska zdefiniowała jednak nowe priorytety i cele tej współpracy, także w kontekście celów strategii Europa 2020. Warto także pamiętać, iż program wspiera kulturę dwojako: 1. kulturę wyrażoną poprzez jej artystyczną wartość oraz ochronę i promocję europejskiej różnorodności (jest to jasno określone jako jeden z celów programu) oraz 2. (jako nowy cel) wzmacnianie konkurencyjności sektora kultury i sektorów kreatywnych. Tak więc współpraca kulturalna, dialog międzykulturowy, mobilność artystów czy wymiana dzieł mogą być narzędziami, ale nie celami samymi w sobie. Przygotowując projekty warto przeanalizować kilka obszarów, określonych przez Komisję Europejską, a więc zagrożeń, szans i wyzwań, które były punktem wyjścia do określenia priorytetów programu. Pierwszy z nich to podzielona przestrzeń europejska, a zwłaszcza liczba języków obowiązujących w Unii Europejskiej (23 języki urzędowe oraz około 60 regionalnych i mniejszościowych), co jest często barierą dla artystów dotarcia do publiczności z innego „kręgu” językowego. Dlatego Kreatywna Europa ma wspierać działania mające na celu rozwijanie międzynarodowych karier artystycznych, tworzenie nowych możliwości zawodowych i zwiększanie umiejętności sektora kultury do konkurencyjnego działania ponadnarodowo. Drugim ważnym wyzwaniem jest cyfryzacja i globalizacja zmieniające sposób tworzenia, rozpowszechniania czy sprzedaży sztuki, ale także mająca bezpośredni wpływ na zmianę relacji artysta-odbiorca, umożliwiająca zaangażowanie, aktywizację odbiorcy (tu warto też pamiętać o szerokiej grupie osób mających utrudniony dostęp do kultury). Dlatego Kreatywna Europy ma wspierać budowanie nowej publiczności i rozwój już istniejącej na przykład poprzez korzystanie z innowacyjnych metod pracy z publicznością, korzystanie z nowych mediów i interaktywne narzędzi internetowych. Zgodnie z planami Komisji Europejskiej program „Kreatywna Europa” ma przynieść wymierne efekty (więcej tutaj): ponad 300 000 artystów i pracowników sektora kultury z Europy poprzez realizację ponadnarodowych projektów będzie mogło dotrzeć do odbiorców w innych krajach, tysiące organizacji i specjalistów skorzystają ze szkoleń, aby zdobyć nowe umiejętności oraz wzmocnić swoje kwalifikacje z zakresu współpracy międzynarodowej, wsparta zostanie dystrybucja ponad 1 000 filmów europejskich, a ponad 5 500 książek i innych dzieł literackich zostanie przetłumaczonych w różnych krajach, co pozwoli autorom europejskim zaistnieć na szerszą skalę, a czytelnikom umożliwi dostęp do ich twórczości w ojczystym języku. Kreatywna Europa ma też włączyć miliony obywateli do udziału w kulturze.

European Culture Forum było także okazją do przedstawienia przez Komisje Europejską informacji dotyczących programu Kreatywna Europa na lata 2014-2020. Priorytety Kreatywnej Europy to przede wszystkim: budowanie kompetencji sektorów kultury i kreatywnych do skutecznego działania na poziomie ponadnarodowym (m.in. rozwijanie międzynarodowych karier artystycznych, tworzenie nowych możliwości zawodowych i zwiększanie umiejętności sektora kultury do konkurencyjnego działania ponadnarodowego) oraz strategiczne budowanie i rozwój publiczności dla odbioru europejskich dzieł i zwiększanie dostępu do kultury (m.in. korzystanie z innowacyjnych metod pracy z publicznością, nowych mediów i interaktywnych narzędzi internetowych, itp.).

Pierwszym krokiem (to nowość!) do składania wniosku o dofinansowanie projektu jest zarejestrowanie się na specjalnym portalu (tutaj), na którym znajdą się szczegółowe informacje o naborach, przewodnik programowy, instrukcje dla wnioskodawców oraz formularze aplikacyjne.

Komponent KULTURA będzie oferował cztery rodzaje grantów:

1. Projekty współpracy (aplikować mogą organizacje istniejące minimum 2 lata, a projekty mogą trwać maksymalnie 4 lata), w ramach których można będzie uzyskać: małe granty (do 200 tys. euro i do 60% budżetu, minimum 3 partnerów z 3 różnych krajów) oraz duże granty (do 2 mln euro i do 50% budżetu, minimum 6 partnerów z 6 różnych krajów). Nabory zaplanowane są co roku na jesieni, a w roku 2014: w marcu (ogłoszenie w grudniu 2013) i w październiku (ogłoszenie w czerwcu 2014).
2. Sieci współpracy kulturalnej (zrzeszające minimum 15 członków z 10 krajów): granty do 250 tys. euro i do 80% budżetu, będą przyznawane jednak wyłącznie na działania (to nie są granty operacyjne!) np. wymiana doświadczeń, podnoszenie kwalifikacji. Planowane są jedynie dwa terminy składania wniosków: w marcu 2014 (ogłoszenie w grudniu 2013) oraz w październiku 2016 (ogłoszenie w czerwcu 2016)
3. Platformy (koordynator projektu wraz z organizacjami z minimum 10 krajów). Możliwość uzyskania grantu do 500 tys. euro i do 80% budżetu. Tu granty będą przyznawane na działania nastawione na promocję nowych talentów, mobilność artystów, rozwój publiczności czy ponadnarodowy obieg dzieł – nie mam możliwości uzyskania grantu na działania operacyjne. Terminy składania wniosków (planowane w całym okresie w sumie trzy), pierwszy to marzec 2014 (ogłoszenie jeszcze w grudniu 2013).
4. Tłumaczenia literackie dla wydawnictw istniejących minimum 2 lata, w ramach których można będzie uzyskaćmałe granty do 100 tys. euro i do 50% budżetu (na projekty trwające maksymalnie 2 lata) oraz duże – do 100 tys. euro rocznie i do 50% budżetu (na projekty trwające 3-4 lata). Granty są przeznaczone na dofinansowanie tłumaczeń beletrystyki z jednego języka europejskiego na inny język europejski oraz promocję, w tym promocję autorów. Pierwszy nabór już w marcu 2014 (ogłoszenie w grudniu 2013), a kolejne nabory co roku.
W związku z połączeniem dotychczasowym programów medialnych i kultury w jeden „kreatywny” zostaną także połączone Punkty Kontaktowe ds. Kultury i Media Desk. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powierzył prowadzenie Punktu Kontaktowego Programu „Kreatywna Europa” Instytutowi Adama Mickiewicza. Do zadań takiego punktu będzie należało (zgodnie z art. 8 Rozporządzenia Komisji Europejskiej i Rady w sprawie ustanowienia programu „Kreatywna Europa”):
  • informowanie o programie i promowanie programu w krajach w nim uczestniczących
  • udzielanie pomocy sektorom kultury i kreatywnemu w związku z programem i zapewnianie podstawowych informacji o innych formach pomocy dostępnej w ramach polityki Unii
  • stymulowanie współpracy transgranicznej między sektorami kultury i kreatywnym
  • wspieranie Komisji poprzez zapewnianie pomocy związanej z sektorami kultury i kreatywnymi w krajach uczestniczących w programie, na przykład poprzez dostarczanie dostępnych danych na temat tych sektorów
  • wspieranie Komisji w działaniach związanych z zapewnianiem właściwych informacji oraz rozpowszechnianiem rezultatów i efektów programu.

Punkt Kontaktowy Programu „Kreatywna Europa” rozpocznie pracę od 1 stycznia 2014 roku.