Arterioinspiracje. Wieczór XX: Aktywna integracja młodych ludzi.

Jubileuszowe dwudzieste ARTerioinspiracyjne spotkanie, zorganizowane 26 marca 2012 r., dedykowaliśmy młodzieży. Z jednej strony jest to kontynuacja zagadnień poruszanych w trakcie naszych wcześniejszych debat, w których dużo uwagi poświęcaliśmy tej tematyce, z drugiej temat ten wpisuje się w starania Katowic o tytuł Europejskiej Stolicy Młodzieży(inauguracja tych starań 27 marca 2012 r. w Bibliotece Śląskiej także z udziałem ARTerii). Poza tym – większość uczestników naszych ARTerioinspiracyjnych spotkań to właśnie młodzi mieszkańcy regionu. Spotkanie, ze względu na swój urodzinowy charakter, było bardzo towarzyskie i… smaczne – przy torcie, niemniej jednak dyskusja o dobrych praktykach aktywnej integracji młodych ludzi i możliwościach przeniesienia pewnych wzorów na Śląsk przeciągnęła się do późnych godzin nocnych.

Na początek prezes Fundacji przypomniała wcześniejsze tematy naszych debat: wspieranie uczestnictwa w kulturze we współczesnych państwach europejskich, prawo autorskie, międzynarodowy dorobek prawny chroniący dobra kultury w czasie konfliktów zbrojnych, CREATIVE CITY – culture centers operating in post-industrial spacer, europejskie polityki kulturalne 2015, Program dla Europy. Propozycje społeczeństwa obywatelskiego, Polska prezydencja w Radzie Europy, lobbing w Unii Europejskiej, Strategia Europa 2020, europejska polityka miejska, klastry w przemysłach kreatywnych?, przemysły kreatywne i przemysły kultury w polityce UE, „Działaj na rzecz kultury”, MIASTO KREATYWNE, formy wsparcia sektora kultury w krajach europejskich, wybrane możliwości finansowania kultury z funduszy strukturalnych, wdrażanie celów Europejskiej Agendy Kultury i „The TOP 10 reasons to support the arts…”. Poruszane tematy układają się w mozaikę różnorodną, ale spójnie związaną z elementami europejskiej polityki kulturalnej. Wszyscy uczestnicy jubileuszowego spotkania byli zgodni, że tego typu debaty są niezwykle potrzebne, że przybliżają tematy, które wydają się odlegle przeciętnemu „konsumentowi” czy „twórcy” kultury. Jednogłośnie postanowiono kontynuować cykl – dlatego zapraszamy już teraz na kolejne spotkanie pod koniec kwietnia. Tradycyjnie – ze względów organizacyjnych – prosimy o wcześniejsze zgłoszeniaudziału (biuro@fundacja-arteria.org)– termin i miejsce kwietniowych ARTerioinspiracji zostaną podane na stronie i w mailach.

Poniżej treść wprowadzenia przygotowana tradycyjnie przez Annnę Ochmann.
Opracowanie na podstawie „Cities for Activie Incusion” – raportu z badań przeprowadzonych w pierwszej połowie 2011 r. przez członków sieci „Miasta na rzecz Aktywnej Integracji“. Był to projekt realizowany w ramach wspólnotowego programu na rzecz zatrudnienia i solidarności społecznej (2007-2013). Programem kierują Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Integracji Społecznej. Program stworzono w celu wspierania realizacji określonych w agendzie społecznej celów Unii Europejskiej w obszarze zatrudnienia i spraw społecznych, przez co przyczynia się on do realizacji celów strategii Europa 2020 w tych dziedzinach.
Miasta na rzecz Aktywnej Integracji to dynamiczna sieć 9 miast europejskich – Birmingham, Bolonii, Brna, Kopenhagi, Krakowa, Lille Métropole – Roubaix, Rotterdamu, Sofii i Sztokholmu – posiadających lokalne obserwatoria (LAO). Celem sieci jest informowanie, wymiana wiedzy oraz prowadzenie badań nad realizacją strategii na rzecz aktywnej integracji na poziomie lokalnym. Działania obserwatoriów koordynowane są przez EUROCITIES, sieć dużych europejskich miast, i finansowane przez partnerstwo Komisji Europejskiej (Dyrekcji Generalnej do Spraw Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego) i EUROCITIES.
AKTYWNA INTEGRACJA MŁODYCH LUDZI. Miasta wspeirają zatrudnianie młodych.
Wysokie bezrobocie i wykluczenie społeczne młodych ludzi to poważne i coraz bardziej zauważalne problemy dla państw Unii Europejskiej. Przyszłość Unii Europejskiej, jej rozwój społeczno-gospodarczy zależy w ogromnym stopniu od tego, czy i jak młodzi ludzie wykorzystają swój potencjał, od ich wiedzy i umiejętności, zaangażowania i możliwości. Jednocześnie wspieranie zatrudnienia młodych ludzi i zapewnienie ich integracji społeczno-gospodarczej są zagadnieniami o kluczowym znaczeniu dla miast. Tym bardziej, że jak pokazują dane statystyczne kryzys gospodarczy w szczególności dotyka właśnie ludzi młodych i problem ten stale narasta. Zgodnie z europejską strategią aktywnej integracji i celami strategii Europa 2020 miasta angażują się w promowanie aktywnej integracji młodych poprzez wdrażanie specjalnych działań wspierających tą grupę przy wchodzeniu na rynek pracy oraz zapewnianie im powszechnie dostępnych, wysokiej jakości usług społecznych.
Zacznijmy od początku czyli… od definicji młodzieży i młodych ludzi. Unia Europejska definiuje młodych ludzi jako osoby w wieku od 15 do 24 lat. Jednak definicje stosowane przez miasta są zróżnicowane w zależności od poszczególnych klasyfikacji tej grupy w strategiach krajowych i uogólniając obejmują grupę osób pomiędzy 14 a 29 rokiem życia, na przykład w Kopenhadze młodzi ludzie to osoby w wieku od 18 do29 lat, w Bolonii: 14-34 lat, a w Krakowie – do 26 roku życia.
Stopa bezrobocia wśród młodzieży w Unii Europejskiej jest zazwyczaj dużo wyższa od stopy bezrobocia osób dorosłych – często nawet dwa razy wyższa od ogólnej stopy bezrobocia (na przykład poziom bezrobocia wśród młodzieży w 2010 r. w UE wynosił 20,9%, a ogólny 9,6%). Młodzi ludzie stoją przed specyficznymi, często skomplikowanymi i współzależnymi wyzwaniami, takimi jak: brak dostatecznego doświadczenia zawodowego lub wymaganych umiejętności po zakończeniu edukacji, brak pewności siebie, ambicji czy motywacji, a sytuacja jest jeszcze trudniejsza w przypadku młodych osób z problemami zdrowotnymi lub niepełnosprawnych, którzy wchodząc na rynek pracy często natrafiają na kolejne bariery. Inne problemy są związane z indywidualną sytuacją na rynku pracy młodych ludzi na przykład: niskim początkowym wynagrodzeniem, które nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania, większym prawdopodobieństwem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę tymczasową lub w systemie elastycznym, co utrudnia planowanie przyszłości.
Wszystkie te tendencje i wyzwania znajdują szczególnie wyraźne odzwierciedlenie na szczeblu lokalnym i skutkują zagrożeniem młodych osób ubóstwem i wykluczeniem społecznym oraz koniecznością wsparcia tej grupy w postaci zasiłków dla bezrobotnych czy innych usług społecznych. Dziewięć miast objętych badaniem przedstawiło w swoich raportach kontekst funkcjonowania młodych ludzi w społeczeństwie i na rynku pracy. Kilka miast podało, że stopa bezrobocia młodych zbliża się w nich do średniej unijnej wynoszącej w 2010 r. 20% lub ją przekracza: w Bolonii 29%, w Roubaix 25%, w Sztokholmie 21% i w Sofii 16%. Co szczególnie niepokojące, miasta poinformowały, że bezrobocie młodych ma często wyraźny wymiar terytorialny, tzn. wysokie bezrobocie młodzieży i wykluczenie społeczne skoncentrowane jest w podupadłych rejonach miejskich. Przeprowadzając badania i przygotowując raporty miasta określiły następujące główne wyzwania związane ze wspieraniem aktywnej integracji młodych ludzi:
· rosnące bezrobocie wśród absolwentów (zauważalne między innymi w Birmingham, Brnie, Kopenhadze, Krakowie i Rotterdamie);
· brak elastyczności krajowych programów i strategii dla młodych ludzi (zdefiniowany przede wszystkim w kontekście biurokratycznych struktur organizacyjnych oraz ograniczonych uprawnień na poziomie lokalnym, na przykład Birmingham podkreśliło potrzebę zniwelowania rozdziału kompetencji na poziomie władz krajowych pomiędzy Ministerstwem Edukacji świadczącym usługi dla osób w wieku 14-19 lat oraz Ministerstwem Pracy i Zabezpieczenia Społecznego świadczącym usługi dla osób powyżej 19 roku życia. Obie te grupy młodych ludzi wymagają podobnego wsparcia (takiego jak edukacja i szkolenia oraz wsparcie bezpośrednio poprzedzające zatrudnienie) i mogłyby odnosić korzyści z usług zintegrowanych, gdyby ministerstwa te ściślej współpracowały);
· cięcia budżetowe i ograniczenia finansowe (powiązane z cięciami w krajowych wydatkach publicznych na politykę społeczną, edukację i zatrudnienie – na przykład w Birmingham, Bolonii, Kopenhadze czy Rotterdamie, co ma  negatywny wpływ na świadczenie usług publicznych);
· problemy z dotarciem do młodych ludzi (szczególnie tych wykluczonych społecznie, nieuczących się i niepracujących oraz z pobudzaniem ich aktywności. – wyzwaniem dla pracowników opieki społecznej jest często wejście z nimi w kontakt i motywowanie ich do podjęcia działań w kierunku podjęcia nauki, pracy lub aktywności społecznej – te problemy zauważył m.in. Kraków, Rotterdam, Roubaix i Sztokholm).
Jakie więc działania podejmują miasta dla zmiany lub przynajmniej złagodzenia tych niekorzystnych i niebezpiecznych dla ich funkcjonowania tendencji? Kompetencje i obowiązki władz miejskich w zakresie aktywnej integracji młodych ludzi są odmienne w różnych krajach. Ustawodawstwo kilku krajów daje władzom miejskim wyraźne uprawnienia i jednocześnie nakłada obowiązek oferowania wsparcia młodym ludziom kończącym naukę i wchodzącym na rynek pracy oraz prowadzenia ich przez ten proces (Kopenhaga, Sztokholm), w innych krajach odpowiedzialność za politykę dotyczącą młodzieży spoczywa na wyższych szczeblach administracji, na przykłąd. krajowych (Birmingham, Sofia) lub regionalnych (Bolonia, Brno i Lille Métropole- Roubaix).
Pomimo różnych rozwiązań instytucjonalnych, wszystkie miasta odgrywają istotną rolę w zapewnianiu, aby różnorodne lokalnie służby społeczne odpowiadały na zapotrzebowanie młodych ludzi. Większość narzędzi polityki lokalnej dotyczy ułatwienia przejścia z etapu nauki do pracy poprzez inwestowanie w oświatę i wzmacnianie roli zatrudnienia i usług integracyjnych. W swoich raportach miasta przedstawiły kilka udanych i obiecujących podejść do aktywnej integracji młodych ludzi opartych na metodach działania zintegrowanego i spersonalizowanego podejścia do konkretnych grup docelowych. Są one skoncentrowane na:
· zapobieganiu i wczesnym reagowaniu (na przykład Rotterdam prowadzi system zapobiegania wagarowaniu, Lille Métropole-Roubaix monitoruje i zapewnia spersonalizowane wsparcie zagrożonym przerwaniem nauki młodym ludziom z podupadłych dzielnic);
· mobilizowaniu do działania i podejściu oddolnym (na przykład sztokholmska agencja pośrednictwa pracy oferuje młodym ludziom dostosowane do indywidualnych potrzeb doskonalenie zawodowe z trenerem, staże i program mentorski, ze szczególnym naciskiem na rozwój umiejętności społecznych i zwiększenie pewności siebie, Krakowski Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej prowadzi program terenowy (streetworking) skierowany do młodych ludzi z problemami ze zdrowiem psychicznym oraz wykazujących zachowania przestępcze lub aspołeczne, w Sofii władze miasta utworzyły ośrodek szkolenia zawodowego „Kniaź Borys”, Bolonia wspiera wirtualną społeczność tworzoną dla młodych i przez młodych: Flash Giovani/Flesz Młodzieży);
· oferowaniu usług spersonalizowanych (na przykład Birmingham przydziela osobistego doradcę każdej osobie w wieku 13-19 lat zidentyfikowanej jako NEET, aby pomóc w znalezieniu pracy lub szkolenia, w Krakowie i Sofii miejskie ośrodki pomocy społecznej organizują chronione mieszkania i zapewniają osobiste doradztwo niepełnosprawnym młodym ludziom, aby wspierać ich w niezależnym życiu i pomóc w dostępie do szkoleń i odpowiedniej pracy);
· koordynacji i partnerstwie, w tym koordynacji pomiędzy wydziałami urzędów miasta i innymi instytucjami publicznymi czy też partnerstwie w trzecim sektorze, angażowaniu miejscowych przedsiębiorstw (na przykład w Kopenhadze wydziały urzędu miasta starają się oferować bardziej zintegrowane i skuteczniejsze usługi społeczne poprzez tworzenie międzywydziałowych grup roboczych, Rotterdam wprowadził wspólną platformę działań na rzecz integracji młodych dzięki współpracy czterech wydziałów: młodzieży, edukacji i społeczeństwa, spraw społecznych i pracy, zdrowia oraz bezpieczeństwa, Brno współpracuje z organizacjami wolontariuszy nad opracowaniem i świadczeniem na rzecz młodych niepełnosprawnych osób usług społecznych i w zakresie zatrudnienia, władze samorządowe Birmingham współpracują z miejscowymi i regionalnymi przedsiębiorstwami w celu zapewnienia praktyk młodym ludziom z podupadłych obszarów);
· promowaniu przedsiębiorczości poprzez edukację i pomoc finansową (na przykład Sztokholm zachęca do prowadzenia w szkołach podstawowych i średnich programów promocji przedsiębiorczości – dzięki udziałowi miejscowych firm, uczniowie dowiadują się jak prowadzić własną firmę, w Roubaix w 2009 r. młodzi ludzie otworzyli 18 firm, korzystając z pomocy misji lokalnej, która zapewniła pomoc i wsparcie).
Rosnąca w Europie liczba młodych ludzi pozostających bez pracy i zagrożonych wykluczeniem społecznym wymaga zdecydowanych działań i koordynacji wysiłków podejmowanych na różnych szczeblach administracji publicznej, przez organizacje pozarządowe, placówki edukacyjne i szkoleniowe oraz przedsiębiorców. Kluczową rolę w wykorzystywaniu umiejętności i potencjału oraz realizacji talentów młodych ludzi, a tym samym wnoszeniu przez nich pozytywnego wkładu w społeczeństwo, mają do odegrania właśnie władze miejskie, gdyż znajdują się najbliżej młodych.