ARTerioinspiracje wieczór XVII – wybrane możliwości finansowania kultury z funduszy strukturalnych

Na ostatniej w roku 2011 ARTerioinspiracyjnej dyskusji spotkaliśmy się w licznym gronie 27 grudnia. W świątecznej atmosferze podsumowaliśmy tym razem o możliwościach finansowania kultury z funduszy strukturalnych w Polsce w okresie finansowania 2007-2013 i dyskutowaliśmy o nowej perspektywie finansowej UE w sektorze kultury. Wejście Polski w struktury Unii Europejskiej stało się dla sektora kultury olbrzymią szansą. Nie tylko wniesienia większego wkładu w europejską różnorodność kulturową czy aktywniejszego uczestnictwa w dialogu międzykulturowym, ale także ze względu na zupełnie nowe możliwości finansowania szeroko rozumianej kultury z funduszy unijnych. Już pierwszy okres polskiego członkowstwa w Unii miał dla sektora pozytywny wydźwięk – unijne środki bezpośrednio wpłynęły na zwiększenie liczby inwestycji w infrastrukturę kultury, w szkolnictwo artystyczne czy ochronę dziedzictwa kulturowego. W latach 2004-2006 tylko w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego dofinansowano ponad 300 projektów na kwotę ponad 1,7 mld zł. Warte podkreślenia jest także, iż konieczność zapewnienia tzw. wkładu własnego z funduszy krajowych wpłynęła na zwiększenie nakładów inwestycyjnych na kulturę z funduszy centralnych i samorządowych, a pośrednio na zmianę postrzegania kultury przez polityków różnego szczebla, a także samych obywateli.

O terminie kolejnego styczniowego spotkania poinformujemy – naszych stałych gości – drogą mailową, informacja pojawi się także na stronie internetowej Fundacji. Jednocześnie informujemy, że ze względu na coraz większe zainteresowanie spotkaniami zmianie ulegnie miejsce organizacji debat – obecnie prowadzimy rozmowy z parterami Arterii z Gliwice oraz Chorzowa. Dziękujemy jednocześnie bardzo serdecznie firmie VENOS STUDIO za gościnę (z małymi wyjątkami) przez prawie dwa lata.
Zapraszamy do zapoznania się z wprowadzeniem do dyskusji przygotowanym przez prezes ARTerii – Annę Ochmann.

Okres programowy 2007 – 2013 przyniósł znaczące zwiększenie możliwości finansowania kultury w Polsce. Było to także konsekwencją faktu, iż sektor kultury został włączony w politykę spójności Unii Europejskiej – zadania związane ze wzmocnieniem infrastruktury kultury oraz celowością ochrony dziedzictwa kulturowego i historycznego zostały wpisane do Strategicznych Wytycznych Wspólnoty dla spójności. Zaakcentowanie w ten sposób roli kultury w rozwoju regionalnym, otworzyło możliwości realizacji przede wszystkim projektów inwestycyjnych praktycznie w ramach wszystkich programów operacyjnych ustanowionych w Polsce (zarówno centralnych, regionalnych, jak i współpracy terytorialnej). W ramach samego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego został utworzony obszar interwencji dedykowany kulturze, w ramach którego przeznaczono na realizację projektów infrastrukturalnych z zakresu kultury ponad 1,1 miliarda euro. Umożliwiło to m.in. renowację licznych zabytków, digitalizowanie bezcennych rękopisów, archiwów czy zbiorów filmowych, budowanie lub rozbudowywanie budynków instytucji kultury, szkół i uczelni artystycznych.

W latach 2007 – 2013 działania kulturalne w Polsce mogą być dofinansowane zarówno w ramach funduszy Unii Europejskiej, w tym funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny), programów wspólnotowych (m.in.: Program Kultura, Program Media, Program Europa dla obywateli, Program Uczenie się przez całe życie, 7. Program Ramowy), jak i z innych mechanizmów finansowych (Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (http://www.eog.gov.pl/) czy Szwajcarskiego Mechanizmu Finansowego (http://www.programszwajcarski.gov.pl/)).
Finansowanie kultury z funduszy unijnych odbywa się w ramach realizowania celów polityki spójności -jednej z najważniejszych polityk Unii, której celem jest zmniejszanie różnic społeczno-gospodarczych w Europie, a tym samym wyrównywanie poziomu życia mieszkańców regionów UE. Instrumentami, przy pomocy których jest ona realizowana są fundusze strukturalne. Ramy wdrażania polityki spójności na lata 2007–2013 we wszystkich krajach UE zostały określone przez Strategiczne Wytyczne Wspólnoty – kluczowy dokument dla polityki spójności, określający główne cele i zasady jej wdrażania (na podstawie którego w Polsce zostały opracowywane Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia) oraz poprzez rozporządzenia ustanawiające fundusze, a więc: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (finansowanie przedsięwzięć w regionach, których poziom rozwoju znacząco odbiega od średniej rozwoju w UE, w tym także inwestycje w dziedzinie kultury), Europejski Fundusz Społeczny oraz Fundusz Spójności (finansowanie projektów głównie w zakresie ochrony środowiska oraz infrastruktury transportowej; Fundusz Spójności jest instrumentem polityki strukturalnej Unii, nie zalicza się jednak do funduszy strukturalnych, a pomoc otrzymują kraje, a nie regiony, tak jak to jest w przypadku EFS i EFRR).
Na poziomie poszczególnych państw Unii Europejskiej polityka spójności jest realizowana za pomocą programów krajowych, które są tworzone z uwzględnieniem specyficznych potrzeb danego kraju. W Polsce w oparciu o obowiązującą w okresie programowania 2007-2013 Strategię Rozwoju Kraju 2007-2015, która jest nadrzędnym, wieloletnim dokumentem dotyczącym rozwoju społeczno-gospodarczego Polski, określającym zarówno cele i priorytety polityki rozwoju w perspektywie najbliższych lat, jak i warunki, które ten rozwój powinny zapewnić. Strategia Rozwoju Kraju nie jest dokumentem wymaganym przez Komisję Europejską, pełni jednak rolę swoistego „koordynatora” reform instytucjonalno-regulacyjnych z działaniami finansowanymi ze środków UE, tak aby synergia tych dwóch obszarów dawała jak największy efekt prorozwojowy. Stanowi również punkt odniesienia dla innych strategii i programów rządowych i samorządowych, a także jest podstawą dla Narodowej Strategii Spójności (nazwa urzędowa: Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia) – najważniejszego polskiego dokumentu dotyczącego dotacji unijnych, który określa priorytety i obszary wykorzystania Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Funduszu Spójności, a także system ich wdrażania. Cele Narodowej Strategii Spójności na lata 2007-2013 to „tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki polskiej opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej”.
Realizacja celów Narodowej Strategii Spójności jest oparta na programach centralnych (Programy: Infrastruktura i Środowisko, Innowacyjna Gospodarka, Kapitał Ludzki, Rozwój Polski Wschodniej oraz Pomoc Techniczna), regionalnych – szesnastu dla każdego województwa, na dziesięciu Programach Europejskiej Współpracy Terytorialnej realizowanych w ramach trzech typów: programy współpracy transgranicznej (Program Operacyjny Południowy Bałtyk, Program Polska–Meklemburgia Pomorze Przednie/Branderburgia, Program Polska–Brandenburgia, Program Polska–Saksonia, Program Polska–Czechy, Program Polska–Słowacja, Program Polska–Litwa), programy współpracy transnarodowej (Region Morza Bałtyckiego oraz Europa Środkowa) oraz programy współpracy międzyregionalnej (INTERREG IV C), a także na Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz Programie Operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013.
Osiąganiu celów zbliżonych do założeń Europejskiej Współpracy Terytorialnej służą również dwa programy współpracy transgranicznej, realizowane w partnerstwie z krajami spoza Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (Polska – Litwa – Rosja oraz Polska – Białoruś – Ukraina).
System wdrażania funduszy unijnych w latach 2007–2013 w Polsce charakteryzuje się trzema poziomami: koordynacją, zarządzaniem oraz wdrażaniem. Za koordynację (w zakresie zarządzania na poziomie Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia, realizacji wszystkich programów spójności oraz koordynacji regionalnych programów operacyjnych) odpowiada minister rozwoju regionalnego. Realizację programów operacyjnych na poziomie regionalnym koordynują Zarządy województw. Za zarządzanie programami odpowiedzialne są Instytucje Zarządzające. Dla programów zarządzanych centralnie jest to minister rozwoju regionalnego, a dla regionalnych programów operacyjnych Zarządy danych województw. System wdrażania jest z kolei oparty na: Instytucjach Zarządzających, Pośredniczących, Pośredniczących II stopnia, a także Instytucji Audytowej oraz Instytucji Certyfikującej (np. dla Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Instytucją Pośredniczącą jest minister kultury i dziedzictwa narodowego).
Wybrane możliwości realizacji projektów z zakresu kultury w Polsce – fundusze strukturalne w okresie programowania 2007-2013:
 
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, którego głównymcelem jest podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowania tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej.
Struktura programu: Program Operacyjny à Priorytety à Działania ß Projekty
Priorytet 11. Kultura i dziedzictwo kulturowe, którego głównym celem jest wykorzystanie potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego o znaczeniu światowym i europejskim dla zwiększenia atrakcyjności Polski.
Działanie 11.1 Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym (budżet: 118,8 mln euro – środki EFRR wraz z krajowym wkładem publicznym);
Działanie 11.2 Rozwój oraz poprawa stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym (budżet: 357,6 mln euro – środki EFRR wraz z krajowym wkładem publicznym);
Działanie 11.3 Infrastruktura szkolnictwa artystycznego (budżet: 100 mln euro – środki EFRR wraz z krajowym wkładem publicznym);
W roku 2008 został przeprowadzony konkurs, w ramach którego zostało złożonych 120 projektów o łącznej wartości 5,5 mld zł. Najwięcej – prawie połowa – projektów dotyczyło działań związanych z zachowaniem dziedzictwa kulturowego. Finalnie zostały wyłonione 33 projekty o całkowitej wartości ponad 1,3 mld zł (w tym 0,8 mld zł z EFRR), a minister kultury dodatkowo wskazał 24 projekty kluczowe o wartości ponad 2 mld zł (w tym 1,21 mld zł z EFRR). W sumie do realizacji skierowano więc  57 projektów o wartości całkowitej powyżej 3,4 miliarda złotych (kwota dofinansowania z funduszy strukturalnych wyniosła ponad 2 miliardy zł).
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, którego głównym celem jest rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa.
Struktura programu: Program Operacyjny à Priorytety à Działania ß Projekty
Priorytet 6. Polska gospodarka na rynku międzynarodowym
Działanie 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym.
Celem tego działania jest wsparcie inwestycji dla stworzenia konkurencyjnych i innowacyjnych produktów turystycznych o unikatowym i ponadregionalnym charakterze, w tym także wsparcie dla obiektów stanowiących wyjątkowe atrakcje turystyczne znajdujące się na liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO lub uznane przez Prezydenta RP za Pomniki Historii (budżet: 138 mln euro – środki EFRR wraz z krajowym wkładem publicznym).
Program Operacyjny Kapitał Ludzki, któregogłównym celem jest rozwój zasobów ludzkich.
Struktura programu: Program Operacyjny à Priorytety à Działania à Poddziałania ß Projekty
Program Operacyjny Kapitał Ludzki składa się z 10 Priorytetów. Są one realizowane równolegle na poziomie centralnym (Priorytety I-V wpływające na zwiększenie efektywności struktur i systemów instytucjonalnych) i regionalnym (Priorytety VI-IX przeznaczone na wsparcie dla osób i poszczególnych grup społecznych). Priorytet X to pomoc techniczna (środki na sprawne wdrażanie i monitorowanie postępów realizacji Programu oraz promocję Europejskiego Funduszu Społecznego w Polsce).
Zadania z zakresu szeroko rozumianej kultury można realizować w ramach komponentów centralnych np.: Priorytet 3. Wysoka jakość systemu oświaty m.in.: Poddziałanie 3.1.1 Tworzenie warunków i narzędzi do monitorowania, ewaluacji i badań oświaty(np. badania nt. dostosowania zawód artystycznych do potrzeb rynku pracy), Poddziałanie 3.3.2 Efektywny system kształcenia i doskonalenia nauczycieli (np. szkolenia dla nauczycieli szkół artystycznych czy też opracowywanie nowatorskich programów nauczania),Poddziałanie 3.3.4 Modernizacja treści i metod kształcenia (np. opracowywanie nowatorskich programów nauczania); Priorytet 4. Szkolnictwo wyższe i nauka, m.in. Poddziałnie 4.1.1 Wzmocnienie potencjału dydaktycznego uczelni (np. otwieranie nowych kierunków na uczelniach artystycznych, organizacja praktyk studenckich, wsparcie stypendialne) czy Priorytet 5. Dobre rządzenie m.in. Poddziałanie 5.4.2 Rozwój dialogu społecznego (np. wsparcie dla organizacji pozarządowych działających w sektorze kultury).
Można je realizować także w ramach komponentów regionalnych np.: Priorytet 6. Rynek pracy otwarty dla wszystkich, m.in. Poddziałanie 6.1.1 Wsparcie osób pozostających bez zatrudnienia na regionalnym rynku pracy (np. nowe kwalifikacje dla osób chcących podjąć zatrudnienie w sektorze kultury/kreatywnym), Priorytet 7. Promocja integracji społecznej m.in. Poddziałanie 7.2.1 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym (np. zajęcia o charakterze kulturalnym – warsztaty muzyczne czy plastyczne, pozaszkolne formy integracji kulturalnej młodzieży np. warsztaty teatralne), Poddziałanie 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji (np. warsztaty teatralne w domach kultury w ramach pozaszkolnych form integracji społecznej młodzieży czy też lokalne kulturalne inicjatywy na terenach wiejskich np. z zakresu kultywowania tradycji). Również w ramach kolejnych priorytetów realizowanych na szczeblu regionalnym: Priorytetu 8. Regionalne kadry gospodarki m.in. Poddziałanie 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw (np. nowe kwalifikacje w sektorze mediów)czy Priorytetu 9. Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach m.in. Poddziałanie 9.1.2 Wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów z grup o utrudnionym dostępie do edukacji oraz zmniejszanie różnic w jakości usług edukacyjnych (np. projekty mające na celu wyrównanie szans edukacyjnych poprzez podniesienie jakości oferty edukacyjnej szkół artystycznych czy tez dodatkowe zajęcia wyrównawcze z zakresu edukacji artystycznej/kulturalnej służące wyrównaniu dysproporcji edukacyjnych),Poddziałanie 9.1.3 Pomoc stypendialna dla uczniów szczególnie uzdolnionych (także w szkołach artystycznych), Poddziałanie 9.3 Upowszechnienie formalnego kształcenia w formach szkolnych (np. wprowadzenie do oferty programowej szkoleń warsztatów lub innych form kształcenia osób dorosłych przez szkoły artystyczne) czy Poddziałanie 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich (także w zakresie edukacji artystycznej/kulturowej).
 
 
Regionalne Programy Operacyjne, których celem jest podnoszenie konkurencyjności regionów oraz promowanie zrównoważonego rozwoju poprzez tworzenie warunków dla wzrostu inwestycji na poziomie regionalnym i lokalnym. W ramach RPO zostało zagwarantowano wsparcie dla kultury w zakresie zachowania dziedzictwa kulturowego, budowy, rozbudowy oraz rozwoju publicznej infrastruktury kultury, a także digitalizacji zasobów dziedzictwa kulturowego oraz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w obszarze kultury.
Struktura programu: Program Operacyjny à Priorytety à Działania ß Projekty
 
Środki finansowe na projekty z obszaru kultury zostały zapewnione, w różnych kwotach, w każdym Regionalnym Programie Operacyjnym – w latach 2007 – 2013 jest to w sumie, bez wkładu własnego, ponad 16 mld euro.
W ramach poszczególnych kategorii interwencji przeznaczono łącznie na:
·         ochronę i zachowanie dziedzictwa kulturowego – 284,5 mln euro;
·         rozwój infrastruktury kulturalnej – 268,3 mln euro;
·         pomoc w poprawie usług kulturalnych – 76,3 mln euro;
·         zintegrowane projekty dla odnowienia obszarów miejskich i wiejskich – 977,6 mln euro.
Przykładowe, wybrane (po jednym dla każdego z województw) priorytety i działania w Regionalnych Programach Operacyjnych 2007 – 2013: dla województwa dolnośląskiego Priorytet 6. Turystyka i Kultura (Działanie 6.4 Turystyka kulturowa, wkład ze środków EFRR – 56,4 mln euro); dla województwa kujawsko-pomorskiego: Priorytet 3. Rozwój Infrastruktury społecznej (Działanie 3.3 Rozwój infrastruktury kultury, wkład ze środków EFRR – 26 mln euro); dla woj. lubelskiego Priorytet 7. Kultura, turystyka i współpraca międzynarodowa (m.in. Działanie 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki, wkład ze środków EFRR – 98,2 mln euro); dla województwa lubuskiego Priorytet 5. Rozwój i modernizacja infrastruktury turystycznej i kulturowej (Działanie 5.1 dotyczące infrastruktury regionalnej, Działanie 5.2 dedykowane infrastrukturze lokalnej, wkład ze środków EFRR w sumie około  35,7 mln euro); dla województwa łódzkiego Priorytet 5. Infrastruktura społeczna (Działanie 5.4 Infrastruktura kultury, wkład ze środków EFRR – 42,7 mln euro); dla województwa małopolskiego Priorytet 3. Turystyka i przemysł kulturowy (Działanie 3.2 Rozwój produktu dziedzictwa kulturowego, wkład ze środków EFRR – 32 mln euro oraz Działanie 3.3 Instytucje kultury, wkład ze środków EFRR –  29 mln euro); dla województwa mazowieckiego Priorytet 6. Wykorzystanie walorów naturalnych i kulturowych dla rozwoju turystyki (Działanie 6.1 Kultura, wkład ze środków EFRR – 72,8 mln euro); dla województwa opolskiego Priorytet 5. Infrastruktura społeczna i szkolnictwo wyższe (Działanie 5.3 Rozwój kultury i dziedzictwa kulturowego, wkład ze środków EFRR –  12,8 mln euro); dla województwa podkarpackiego Priorytet 6. Turystyka i kultura, wkład ze środków EFRR – 37 mln euro; dla województwa podlaskiego Priorytet 6. Rozwój infrastruktury społecznej (Działanie 6.3 Rozwój infrastruktury z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa historycznego i kulturowego, wkład ze środków EFRR – 11,9 mln euro); dla województwa pomorskiego Priorytet 3. Funkcje miejskie i metropolitalne (Działanie 3.2 Wzrost atrakcyjności przestrzeni miejskich, wkład do Poddziałania 3.2.1 oraz 3.2.2 ze środków EFRR w sumie 53,2 mln euro); dla województwa śląskiego Priorytet 4. Kultura (Działanie 4.1 Infrastruktura kultury, wkład ze środków EFRR – 39,2 mln euro, Działanie 4.2 System informacji kulturalnej, wkład ze środków EFRR – 10,1 mln euro, Działanie 4.3 Promocja kultury, wkład ze środków EFRR – 4 mln euro); dla województwa świętokrzyskiego Priorytet 5. Wzrost jakości infrastruktury społecznej oraz inwestycje w dziedzictwo kulturowe, turystykę i sport (Działanie 5.2 Podniesienie jakości usług publicznych poprzez wspieranie placówek edukacyjnych i kulturalnych, wkład ze środków EFRR –  29 mln euro oraz Działanie 5.3 Inwestycje w sferę dziedzictwa kulturowego, turystyki, sportu, wkład ze środków EFRR – 29 mln euro); dla województwa warmińsko-mazurskiego Priorytet 2. Turystyka (Działanie 2.1 Wzrost potencjału turystycznego: Poddziałanie 2.15 Dziedzictwo kulturowe oraz 2.1.6 Infrastruktura kultury, wkład ze środków EFRR w sumie – 28,4 mln euro); dla województwa wielkopolskiego Priorytet 6. Turystyka i środowisko kulturowe (Działanie 6.2 Rozwój kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego, wkład ze środków EFRR – 26,4 mln euro); wreszcie dla województwa zachodniopomorskiego Priorytet 6. Rozwój funkcji metropolitalnych (Działanie 6.2 Wzrost atrakcyjności kulturalnej na obszarze metropolitalnym, Poddziałanie 6.2.1 dla infrastruktury kultury oraz 6.2.2 dla zachowania dziedzictwa, wkład ze środków EFRR w sumie – 28,6 mln euro).
Europejska Współpraca Terytorialna, której celem jest promowanie współpracy i bezpośrednich kontaktów wspierających rozwój gospodarczy, społeczny, a także ochronę środowiska w obszarach przygranicznych.
Struktura programu: Program Operacyjny à Priorytety à Działania (Tematy lub Obszary interwencji lub pominięty ten poziom) ß Projekty
Na poszczególne komponenty przeznaczono w ramach programów:
·         współpracy transgranicznej – 7,7 mln euro,
·         współpracy transnarodowej – 119, 2 mln euro,
·         współpracy międzyregionalnej – ponad 321 mln euro.
Dodatkowe 173,3 mln euro zostanie przeznaczone w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa na współpracę transgraniczną z państwami nie należącymi do Unii Europejskiej.
Przykładowe, wybrane możliwości finansowania działań kulturalnych z tych programów: Program Operacyjny Południowy Bałtyk 2007-2013 Priorytet 2. Atrakcyjność i wspólna tożsamość (Działanie 3. Zrównoważone wykorzystanie dziedzictwa naturalnego i kulturowego dla rozwoju regionalnego); Program Polska–Meklemburgia Pomorze Przednie/Branderburgia Priorytet 3. Transgraniczny rozwój zasobów ludzkich oraz wsparcie współpracy transgranicznej w zakresie kultury i edukacji i ochrony zdrowia (Działanie 3.2 Wspieranie współpracy jednostek samorządu terytorialnego oraz publicznych i niepublicznych ośrodków kulturalnych, stowarzyszeń i innych instytucji działających na rzecz rozwijania kontaktów transgranicznych i integracji społecznej); Program Polska–Brandenburgia Priorytet 1. Wspieranie infrastruktury oraz poprawa stanu środowiska (Działanie 1.1 Budowa i poprawa infrastruktury); Program Polska–Saksonia Priorytet 2. Transgraniczna integracja społeczna (Działanie 2. Kultura i sztuka); Program Polska–Czechy Priorytet 3. Wspieranie współpracy społeczności lokalnych (Działanie 3.2 Wspieranie przedsięwzięć kulturalnych, rekreacyjno-edukacyjnych oraz inicjatyw społecznych); Program Polska–Słowacja Priorytet 2. Rozwój społeczno-gospodarczy (Temat 2.2 Ochrona dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego); Program Polska–Litwa Priorytet 1. Wzrost konkurencyjności i produktywności regionu przygranicznego; Program Region Morza Bałtyckiego Priorytet 4. Promowanie atrakcyjności i konkurencyjności miast i regionów; Program Europa Środkowa Priorytet 4. Poprawa konkurencyjności oraz atrakcyjności miast i regionów (Obszar interwencji 4.3 Kapitalizacja zasobów kulturowych dla uatrakcyjnienia miast i regionów).
Podsumowując: niezwykle inspirujące i ważne było hasło przewodnie tegorocznego Europejskiego Kongresu Kultury we Wrocławiu „Kultura/sztuka dla zmiany społecznej”. Kultura jest olbrzymią szansą i istotnym „narzędziem” rozwoju społecznego, gospodarczego i regionalnego. Dlatego ważne jest, aby jej znaczenie i możliwości znalazły się w zapisach dokumentów i strategii na różnych poziomach oddziaływania, aby została jeszcze mocniej włączona w cele polityki spójności, aby stała się częstszym i powszechniejszym doświadczeniem większej liczny decydentów czy polityków różnego szczebla, wreszcie przedstawicieli instytucji koordynujących, zarządzających czy wdrażających także fundusze strukturalne.