ARTerioinspiracje. Wieczór VIII: Lobbing w Unii Europejskiej

29 stycznia 2011 roku gościliśmy kilkadziesiąt osób na kolejnej dyskusji z cyklu ARTerioinspiracje. Tym razem tematem przewodnim naszego spotkania był „Lobbing w Unii Europejskiej”, rola organizacji pozarządowych w lobbowaniu, a także ogólnoeuropejska kampania „we are more” zainicjowana przez organizację parasolową działającą na poziomie UE – Culture Action Europe, której członkiem jest także Fundacja ARTeria. Wykład wprowadzający do debaty przygotowała tradycyjnie prezes Fundacji – Anna Ochmann (poniżej).

Kolejne spotkanie – 24 lutego 2011 roku – poświęcimy strategii EUROPA 2020. Ze względów organizacyjnych prosimy o wcześniejsze potwierdzenie chęci uczestnictwa w spotkaniu na adres: annaochmann@fundacja-arteria.org.


Lobbing w Unii Europejskiej

Unia Europejska. Polityczna, wielonarodowa organizacja, o rozbudowanych strukturach polityczno-administracyjnych, gdzie ścierają się interesy narodowe z interesami branż czy nawet poszczególnych koncernów i firm. Unia Europejska to także szereg instytucji między innymi: Rada Europejska, Komisja Europejska, Parlament  Europejski, Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Komitet Regionów, a nawet Europejski Bank Inwestycyjny czy Trybunał Rewidentów Księgowych. Instytucji, w których powstaje ponad 70% prawa krajów członkowskich. Dlatego lobbing w agendach unijnych to codzienność, a często nawet konieczność. Grupy lobbistów reprezentują wszystkie sektory gospodarki, a ich zadaniem jest z jednej strony zapewnienie przepływu informacji pomiędzy instytucjami Unii, a reprezentowanymi przez nie firmami, sektorami gospodarczymi i organizacjami, z drugiej –  reprezentacja tych grup interesu wobec agend unijnych.

Najważniejsze unijne instytucje – z punktu widzenia lobbingu – to:

Przede wszystkim Komisja Europejska, jeden z ważniejszych organów Unii Europejskiej, którą tworzy 27 Komisarzy odpowiedzialnych za 27 społeczno-gospodarczych obszarów funkcjonowania Wspólnoty. To tu powstaje większość regulacji prawnych i inicjatyw legislacyjnych i dlatego jest to jedno z najważniejszych miejsc realizacji kampanii lobbingowych (przedmiotem działań lobbystów są przede wszystkim urzędnicy i eksperci pracujący w otoczeniu Komisarzy, ponieważ to oni są autorami analiz, opinii i stanowisk w danej sprawie, a przedstawienie przez grupę interesu własnych materiałów może wpłynąć na ostateczny kształt tworzonego w Dyrekcji Generalnej stanowiska).

Kolejna instytucja, posiadająca największe uprawnienia w procesie decyzyjnym Wspólnoty, to Rada Unii Europejskiej. W jej skład wchodzą przedstawiciele rządów państw członkowskich. To miejsce na lobbing przede wszystkim na płaszczyźnie interesów narodowych –  członek Rady w osobie ministra może lobbować w sprawach istotnych dla swojego kraju. Organem Rady jest Komitet Stałych Przedstawicieli, w skład którego wchodzą m.in. eksperci i specjaliści z różnych dziedzin, którzy podobnie jak w przypadku Komisji Europejskiej mogą być przedmiotem szerokich działań lobbingowych.
Parlament Europejski, pełniąc funkcje głównie opiniodawczo-doradcze, ma ograniczone możliwości wpływu na procesy legislacyjne. Niemniej jednak także tu funkcjonuje cały system komitetów i wewnętrznych grup, które opiniują na przykład przedkładane przez Komisję Europejską projekty regulacji prawnych.
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES)  oraz Komitet Regionów  to z kolei jedne z ważniejszych agend unijnych w zakresie możliwości prowadzenia działań lobbingowych. Obie instytucje mają charakter opiniodawczy i stanowią ogromna szansę na włączenie się grup interesów w proces przygotowywania stanowisk.
W związku z aktywnością lobbistów na poziomie unijnym podjęto szereg prób regulacji funkcjonowania Lobbingu w Unii Europejskiej. Zostały one zapoczątkowane na forum Parlamentu Europejskiego już w maju 1991 roku (czego efektem było powstanie „Kodeksu postępowania w kontaktach z instytucjami Unii Europejskiej”). W 2008 r. Komisja Europejska, w ramach zwiększenia przejrzystości procesu decyzyjnego w Unii Europejskiej, stworzyła rejestr przedstawicieli grup interesu (spis wszystkich grup próbujących wywierać wpływ na politykę i procesy legislacyjne Unii).
Także organizacje pozarządowe mogą uczestniczyć w kształtowaniu polityk publicznych, szczególnie iż ze swojej definicji są powołane do realizacji celów o znaczeniu społecznym, działają w przestrzeni publicznej oraz w publicznym interesie. W Unii Europejskiej można zaobserwować rosnące zainteresowanie udziałem „zorganizowanych” obywateli w procesie decyzyjnym. Zainteresowane tym są nie tylko same organizacje, ale również instytucje unijne np. Parlament Europejski. Wynika to z faktu, iż organizacje pozarządowe są postrzegane jako autentyczni, lokalnie zakorzenieni reprezentanci obywateli. Takie stanowisko unijnych instytucji potwierdza szereg dokumentów, między innymi opracowane przez Parlament Europejski  sprawozdanie z dnia 4 grudnia 2008 w sprawie perspektyw rozwijania dialogu obywatelskiego w ramach Traktatu z Lizbony (w art. 9 Parlament Europejski nawołuje instytucje europejskie do „ustanowienia w drodze porozumienia międzyinstytucjonalnego wiążących wytycznych dotyczących powoływania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, metod organizowania konsultacji i ich finansowania, zgodnego z Ogólnymi zasadami i minimalnymi standardami konsultacji z zainteresowanymi stronami  [komunikat KE (COM(2002)0704)]”).
Obecnie przedmiotem prac Rady Europy jest „Kodeks partycypacji obywatelskiej”, który został przygotowany w porozumieniu z szeregiem europejskich organizacji „parasolowych”. Kodeks miałby stać się uniwersalnym narzędziem do zastosowania zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym czy lokalnym.
Organizacje zajmujące się rzecznictwem to podmioty uczestniczące często zarówno w kształtowaniu polityk publicznych, jak i w ich wdrażaniu. Wiąże się to jednak z pewną dwoistością ich roli: działalności z jednej strony eksperckiej, z drugiej – wykonawcy zadań finansowanych ze środków publicznych. Interesujący wydaje się być przywoływany często przykład ze Szkocji: w Wielkiej Brytanii, wiosną 2009 r., do konsultacji trafiła propozycja funduszu zarządzanego na poziomie centralnym przez Departament Pracy i Emerytur o nazwie Future Jobs Fund., którego celem było utworzenie nowych miejsc pracy dla ludzi młodych oraz osób szczególnie zagrożonych bezrobociem. Szkocką część mechanizmu, wartą 95 mln funtów, konsultowała organizacja parasolowa SCVO (Scottish Council of Voluntary Organizations). Zgodnie z założeniami tej organizacji zarówno szkockie organizacje pozarządowe, jak i tamtejsze władze lokalne miały stać się głównymi kontraktorami funduszy. Taki też był finał – z inicjatywy SCVO aż 214 organizacji utworzyło konsorcjum, które przygotowało ofertę do funduszu. Konsorcjum przygotowało jasne procedury wewnętrzne: kartę określającą zasady działania czy wytyczne operacyjne opisujące zasady swojego funkcjonowania. W ramach konsultacji określono także na przykład warunki i sposób przeprowadzenia przetargu.
Niestety w polskich warunkach takie działania to wciąż rzadkość. Organizacje często boją się wyrażać krytycznych lub po prostu innych niż wyznawane przez lokalną administracje opinii, bo grozi to odcięciem na zawsze od publicznych pieniędzy, a w konsekwencji rozwiązanie takiej organizacji. Dlatego tak istotne jest budowanie systemu wzajemnego wsparcia o wymiarze ponadlokalnym – tworzenie sieci czy organizacji „parasolowych”, prawdziwych rzeczników interesów sektora, wreszcie lobbistów na jego rzecz. Ważne jest, aby oprócz zasobów i doświadczenia organizacje te wykorzystywały swój wpływ na krajowych czy unijnych decydentów, by szybki rozpoznawały problem, utrzymywały dobre relacje z politykami na szczeblu regionalnym, parlamentarzystami czy przedstawicielami państw członkowskich, by przedstawiały sprawy konkretnie i rzetelnie, były otwarte na tworzenie koalicji dla realizacji celu i wiarygodne.
Fundacja ARTeria na początku roku 2010 podjęła decyzję o włączeniu się w działania związane z reprezentacją sektora organizacji pozarządowych działających w szeroko rozumianej kulturze czy szerzej – sektora kultury nie tylko w wymiarze regionalnym. W styczniu 2010 roku Fundacja stała się członkiem organizacji „parasolowej” – Culture Action Europe. To międzynarodowa organizacja (znana do 2007 roku jako European Forum of Art and Heritage) założona w 1992 roku. Od początku ist­nienia pełni funk­cję swoistego adwokata sek­tora kul­tury, reprezen­tując go na poziomie europej­skim. Aktyw­nie włącza się także we współ­tworzenie polityki kul­tural­nej UE. Poprzez usytuowanie biura w Bruk­seli, organizacja jest blisko miejsc w których zapadają naj­waż­niej­sze decyzje, co aktyw­nie wykorzystuje poprzez prowadzenie lob­bingu zarówno w Komisji Europej­skiej, Par­lamen­cie Europej­skim, jak i Radzie Unii Europejskiej. CAE działa wspól­nie z innymi naj­więk­szymi europej­skimi plat­for­mami organizacji pozarządowych (Social Plat­form, Con­cord – European NGO con­federation for relief and develop­ment, Human Rights and Democracy Network, Green 10 – environ­men­tal organisations, EPHA – European Public Health Alliance) w Grupie Kon­tak­towej Spo­łeczeń­stwa Obywatel­skiego UE (EU Civil Society Con­tact Group). Cul­ture Action Europe tworzy obec­nie ponad 100 organizacji pochodzących z 25 państw członkowskich Unii Europej­skiej, jak rów­nież spoza UE. Organizacje te reprezen­tują wszyst­kie dziedziny kul­tury – można wśród nich znaleźć zarówno stowarzyszenia pisarzy, orkiestry, instytucje akademic­kie, organizacje zrzeszające kon­ser­watorów zabyt­ków, teatry narodowe, ale także międzynarodowe sieci i organizacje kul­turalne, festiwale, kon­ser­watoria, fun­dacje, czy też prywatne przed­siębior­stwa działające w sferze kultury.
Culture Action Europe jest pomysłodawcą ogólnoeuropejskiej kampanii wspierającej kulturę „we are more”, do której promocji w Polsce włączyła się także Fundacja ARTeria.  Kampania ta dąży do zmobilizowania każdego, komu zależy na europejskiej kulturze. Polityka kulturalna oraz fundusze dedykowane kulturze, zarówno na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym czy europejskim, powinny być adekwatne do potrzeb wszystkich, którzy obecnie tworzą kulturę lub też będą ją tworzyć w przyszłości. Konieczne jest określenie na nowo priorytetów dotyczących środków publicznych wydatkowanych w tej sferze, a więc przyczyniających się do rozwoju człowieka, tworzenia kapitału kulturalnego oraz społecznego – najcenniejszych wartości Europy. Konkretne cele kampanii ogniskują się wokół zwiększenia wsparcia dla działań kulturowych, które przynoszą korzyść wszystkim obywatelom Europy oraz stymulują zadowolenie z obcowania ze sztuką.
Inicjatorzy kampanii apelują o śmiały i odważny Program Kulturana lata 2014-2020, który będzie umożliwiał finansowanie nowatorskich działań w sztuce i w kulturze, działań będących odpowiedzią na europejskie potrzeby oraz adekwatnych do europejskich aspiracji. Program, który będzie wspierał innowacyjną współpracę oraz będzie umożliwiał eksperymentowanie z nowymi artystycznymi, międzykulturowymi, społecznymi oraz ekonomicznymi modelami. Apelują także o wsparcie dla działań kulturowych oraz inwestycji w kulturze, które powinno być zapewnione w ramach europejskiej polityki rozwoju regionalnego, gdzie obok rozwoju kapitału ludzkiego czy społecznego, zrównoważonego rozwoju, walki z wykluczeniem społecznym, powinny się znaleźć także: uczestnictwo w kulturze oraz wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego i dobrego rządzenia.

Kampania została zainicjowana w celu oddziaływania w trakcie negocjacji budżetu Unii Europejskiej na lata 2014-2020.