ARTerioinspiracje. Wieczór VI: Program dla Europy. Propozycje społeczeństwa obywatelskiego

22 listopada 2010 roku odbyło się kolejne spotkanie z cyklu ARTerioinspiracje. Tym razem tematem przewodnim i jednocześnie inspiracją do debaty był dokument „Program dla Europy: propozycje społeczeństwa obywatelskiego” przygotowanego przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (który określił go w swoim komunikacie prasowym jako „strategiczny, długofalowy dokument dotyczący obecnej debaty politycznej i przyszłych wyzwań”).

EKES to jedna z najważniejszych instytucji Unii Europejskiej z punktu widzenia organizacji pozarządowych, a sama koncepcja „społeczeństwa obywatelskiego” po raz pierwszy pojawiła się w prawodawstwie unijnym właśnie w artykule dotyczącym Komitetu (Traktat Nicejski z 2001 r.). Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny „jest organem doradczym reprezentującym pracodawców, związki zawodowe, rolników, konsumentów oraz pozostałe grupy interesu, które razem tworzą zorganizowane społeczeństwo obywatelskie. EKES jest zatem pomostem między Unią a jej obywatelami, przyczyniającym się do uczestnictwa, aktywniejszego włączenia, a tym samym dalszej demokratyzacji życia społeczności Europy”. Komitet podzielony jest na trzy grupy, które reprezentują: pracodawców, pracowników oraz różne gospodarcze i społeczne grupy interesów, w tym: organizacje pozarządowe. Przez  ostatnie lata Komitet podjął wiele cennych inicjatyw mających na celu zapewnienie szerokiej reprezentacji organizacjom obywatelskim i wzmocnienie ich współpracy z instytucjami UE. Jednym z tych działań było utworzenie w 2004 r. Liaison Group (Grupy Łącznikowej).

Kolejne ARTerioinspiracyjne spotkanie, ostatnie w tym roku, zaplanowaliśmy 18 grudnia 2010 r. Tradycyjnie, ze względów organizacyjnych, prosimy o potwierdzenie uczestnictwa na adres: annaochmann@fundacja-arteria.org

Pełny tekst „Program dla Europy: propozycje społeczeństwa obywatelskiego” otrzymali państwo w wersji drukowanej. Poniżej – wybrane przeze mnie fragmenty, jako wstęp i inspiracja do dyskusji:

Po raz pierwszy w swej historii Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjmuje dokument, w którym, uwzględniając wymogi chwili, formułuje całościowe i wyczerpujące stanowisko na temat bieżącej debaty politycznej oraz pilnych i konkretnych problemów, wobec których stoi Europa. Dokument ten nosi tytuł: „Program dla Europy: propozycje społeczeństwa obywatelskiego”. Pozwala on Komitetowi zająć stanowisko wobec dwóch podstawowych kwestii, to znaczy konieczności naprawy społeczno-gospodarczej i wyborów europejskich
Mario Sepi, przewodniczący EKES-u
Bruksela, 24 marca 2009 r.
„Program dla Europy: propozycje społeczeństwa obywatelskiego” ma trzy główne cele: perspektywiczny, polityczny i instytucjonalny. Cel perspektywiczny odzwierciedla ducha Komitetu. W ogólnej formie, świadczącej o spójności jego prac, program ten zawiera stanowisko członków Komitetu – przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego Unii Europejskiej, wobec wyborów, jakich musi dokonać Europa, by rozwijać się w sposób zrównoważony w świecie pogrążonym w kryzysie. Cel polityczny Komitetu polega na przedstawieniu pewnego rodzaju manifestu społeczeństwa obywatelskiego innym instytucjom europejskim, a szczególnie Parlamentowi Europejskiemu, Komisji i Radzie, w celu wsparcia ich działań na drodze do osiągnięcia wspólnych celów Europy. Z kolei dzięki celowi instytucjonalnemu Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny ma się znaleźć w centrum debaty na temat wyzwań stojących przed Europą w najbliższych latach i zaproponować instytucjom europejskim konkretne środki. (…)
Propozycje Komitetu uporządkowane zostały według czterech tematów: naprawa gospodarki, prawa podstawowe i europejski model społeczny, rozwój zrównoważony, sprawowanie rządów. (…)
Naprawa gospodarki w perspektywie krótko i średnioterminowej
Zarządzanie gospodarcze wymaga zwiększenia stopnia harmonizacji i właściwej organizacji. Komitet wzywa wszystkie zainteresowane strony, w szczególności państwa członkowskie i Komisję, do skoordynowania podejmowanych środków naprawczych i ich niezwłocznego wdrażania, z uwzględnieniem następujących zaleceń:
Potrzebujemy zwiększenia inwestycji w innowacje, infrastrukturę, badania i edukację, aby gospodarka wyszła z recesji silniejsza.(…)
Wsparciu dla bezrobotnych powinno towarzyszyć zdobywanie przez nich nowych umiejętności i przekwalifikowanie. Przyciąganie na rynek pracy młodych ludzi powinno być największym priorytetem w czasie kryzysu. (…)
Odnowiona strategia lizbońska po 2010 r.
Strategia lizbońska, z jej trzema powiązanymi ze sobą filarami: wzrostem gospodarczym i konkurencyjnością, zrównoważonym rozwojem oraz integracją społeczną i zatrudnieniem, ma za zadanie sprostać wyzwaniom zglobalizowanego świata. Jest ona wszechstronnym projektem dla wszystkich, z udziałem wszystkich i tworzonym przez wszystkich. (…)
Istniejące priorytety są nadal aktualne, ale należy podjąć szczególne starania, by ulepszyć sprawowanie rządów i środki na rzecz realizacji tego celu, zaangażować jak największą liczbę zainteresowanych podmiotów i rozwinąć wymiar zewnętrzny strategii. Ten ostatni powinien opierać się na podejściu ukierunkowanym na współpracę i zrównoważony rozwój. (…)
W kierunku nowego programu działania UE w dziedzinie społecznej
By przywrócić wiarę obywateli w zjednoczoną i solidarną Europę, instytucje europejskie powinny przygotować nowy program działania w dziedzinie społecznej, który stanowiłby odpowiedź na potrzeby obywateli w obliczu wyzwań globalizacji i opierał się na podejmowanych wspólnie wysiłkach na rzecz wzmocnienia solidarności, poszanowania pracowników, podstawowych praw socjalnych oraz konkurencyjności gospodarczej. Należy w sposób efektywny skonsolidować wszystkie instrumenty i narzędzia przewidziane w traktatach, by opracować plan działania wykraczający poza 2010 r. i obejmujący działania prawodawcze, otwartą metodę koordynacji, dialog społeczny oraz dialog obywatelski wraz z inicjatywami obywatelskimi. Komitet zaleca, by nowy program działania UE w dziedzinie społecznej uwzględnił przede wszystkim następujące elementy: (…)
Wkład partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w opracowywanie programu. (…)
Współudział partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w transpozycji, wdrażaniu i ocenie prawodawstwa Wspólnoty w dziedzinie polityki socjalnej. (…)
Ustanowienie stabilnych ram prawnych w celu promowania zbiorowych porozumień ponadnarodowych. (…)
Upowszechnianie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych na całym świecie
Upowszechnianie praw, zwłaszcza gospodarczych, społecznych i kulturalnych, jest na świecie bardzo aktualne ze względów politycznych, gospodarczych i społecznych. Kryzys gospodarczy, który zagraża poziomowi życia i stawia pod znakiem zapytania rozwój wielu krajów, zarówno z północy, jak i z południa, sprawia, że coraz więcej z nich uznaje prawa gospodarcze, społeczne i kulturalne za priorytet. Komitet uważa, że ani głębokie przemiany, ani sytuacja gospodarcza wymagająca pilnego rozwiązania nie powinny doprowadzić do zmniejszenia czujności, jeśli chodzi o ochronę praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych ustanowionych na szczeblu międzynarodowym. (…)
Postrzeganie partnerów społecznych będących uczestnikami dialogu społecznego jako niezbędnych partnerów Unii Europejskiej, w pełni włączonych w dialog polityczny, a także wspieranie przez Unię Europejską krajów trzecich, w których partnerzy społeczni i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego działają w trudnych warunkach. (…)
 
Demokracja uczestnicząca i inicjatywy obywatelskie w Unii Europejskiej
Europejski system polityczny opiera się na stosunkowo młodych strukturach i z tego względu jest mniej zamknięty niż systemy obowiązujące w większości państw członkowskich. Tak więc europejski model demokratyczny, chociaż bazuje na demokracji przedstawicielskiej, wykazuje już pewne elementy charakterystyczne dla demokracji uczestniczącej. Traktat z Lizbony przewiduje jednocześnie wzmocnienie roli reprezentatywnych stowarzyszeń i społeczeństwa obywatelskiego w ramach instytucjonalnej debaty w Europie, jak też możliwość podjęcia inicjatywy legislacyjnej przez obywateli europejskich (nowy art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej).
Wyniki osiągnięte w ramach dialogu społecznego, który rozwijał się od lat 70. i w którym uczestniczył Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stanowią dowód na to, jak ważne są modele sprawowania rządów zakorzenione w koncepcji uczestnictwa w nowoczesnym systemie demokratycznym. Komitet jest dumny ze swoich doświadczeń, które zdobył jako przedstawiciel aktywnego europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, i wielokrotnie deklarował gotowość do działania na rzecz wzmocnienia aspektu partycypacyjnego europejskiego modelu demokratycznego.
W Białej księdze w sprawie sprawowania rządów w Europie Komisja Europejska wyraźnie wezwała do aktywniejszego udziału obywateli i rozpoczęła okres globalnej refleksji nad wszystkimi wymiarami zaangażowania obywatelskiego. W następstwie prac Konwentu Europejskiego, któremu powierzono zadanie przygotowania traktatu konstytucyjnego, koncepcja dialogu obywatelskiego weszła do języka urzędowego. (…)
Zapraszam do dyskusji…

Anna Ochmann