ARTerioinspiracje. Wieczór inaugurujący działalność klubu dyskusyjnego: wspieranie uczestnictwa w kulturze we współczesnych państwach europejskich.

Fundacja ARTeria rozpoczęła cykl spotkań „przy dobrej herbacie” w formie klubu dyskusyjnego. Spotkania pod tytułem „ARTerioinspiracje” mają charakter otwarty i poświęcone są tematyce związanej z celami statutowymi Fundacji. Dyskusja inaugurująca działalność klubu odbyła się 9 kwietnia 2010 r. w siedzibie Fundacji i dotyczyła aspektów wspierania uczestnictwa w kulturze we współczesnych państwach europejskich. Wstępem do dyskusji było krótkie omówienie polityki kulturalnej wybranych państw UE przygotowane przez prezes Fundacji – Annę Ochmann.

Kolejne spotkanie planowane jest 14 maja 2010 r. Poświęcone będzie – zgodnie z decyzją uczestników spotkania – tematyce prawa autorskiego.

Poniżej treść „wykładu” – wstępu do dyskusji:
„Komisja Europejska przyjęła (…) deklarację polityki dotyczącą roli kultury w globalizującym się świecie. (…)
Komunikat podkreśla kluczową rolę kultury w procesie integracji europejskiej i przedstawia program
w dziedzinie kultury dla Europy, obejmujący także stosunki z krajami trzecimi”.
(„Pierwsza europejska strategia dla kultury: wkład do wzrostu gospodarczego
i porozumienia międzykulturowego” z 10 maja 2007 r.)
Kultura pełni ważną rolę w polityce Unii Europejskiej, a jednym z aspektów tej polityki są działania zmierzające do wzrostu partycypacji w kulturze. Kilka przykładów rozwiązań polityki kulturalnej z Belgii, Danii, Hiszpanii czy Holandii pokazuje, iż sposoby na osiągnięcie tego celu mogą być bardzo różne:
Belgijskie Ministerstwo Opieki Społecznej, Zdrowia i Kultury utworzyło w 2001 r. centrum informacyjno-komunikacyjne CultuurNet Vlaanderen, którego główną misją jest zwiększenie uczestnictwa Flamandów w życiu kulturalnym regionu. Cel ten ma być osiągnięty poprzez stworzenie kompleksowej platformy informacji na temat aktualnych i planowanych wydarzeń kulturalnych, poprzez promocję flamandzkich imprez kulturalnych za granicą, a także aktywną współpracę z różnymi centrami kulturalnymi krajowymi, regionalnymi i lokalnymi. Jednym z pierwszych zadań zrealizowanych przez centrum było stworzenie profesjonalnej strony internetowej, która stała się dla całej wspólnoty flamandzkiej głównym nośnikiem ciekawych i przystępnych informacji na temat wydarzeń kulturalnych.
Jednym z przykładów zintegrowanej promocji polityki kulturalnej w Danii, mającej na celu m.in. wzrost uczestnictwa w kulturze przede wszystkim przez osoby gorzej sytuowane oraz mniejszości etniczne, jest wprowadzenie bezpłatnego wstępu do wybranych muzeów (np. Muzeum Narodowego oraz Statens Musem for Kunst). Innym przykładem jest stworzenie specjalnego portalu internetowego (www.e-museum.emu.dk) dla uczniów, którzy w ten sposób mogą uzyskać dostęp do materiałów edukacyjnych (opracowanych przez muzea w postaci cyfrowych zasobów) na temat dziedzictwa kulturowego.
Szereg ciekawych rozwiązań przyjęła także Holandia. Jednym z celów polityki rządu holenderskiego jest także zwiększenie partycypacji w kulturze zwłaszcza ludzi młodych oraz osób w gorszej sytuacji społecznej, na przykład poprzez wprowadzenie „Kulturalnego Młodzieżowego Paszportu” [Cultureel Jongeren Paspoort], dzięki któremu osoby w wieku poniżej 27 roku życia otrzymują obniżki opłat na wejście do teatrów, kin, muzeów i na koncerty, na zakup DVD, czasopism, itp. Inną formą aktywizacji osób ze skromnymi dochodami (np. bezrobotnych czy emerytów), którym grozi zjawisko izolacji społecznej jest bezpłatnie wydawany „Paszport Miejski” [Stadspas],któregoposiadacze otrzymują zniżki w opłatach za wstęp do instytucji kultury. Jeszcze inne uprawienia daje Muzeum Pass: bezpłatny wstęp do ogromnej większości muzeów w Holandii (z pominięciem wystaw specjalnych). Interesujący jest program „Kultura i Szkoła” [Cultuur en Szkole]. Może być on różnie realizowany, w zależności od miasta czy szkoły, niemniej jednak w założeniach ma na celu zapoznanie młodych ludzi z różnymi formami sztuki oraz zaangażowanie ich w aktywne uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych np. poprzez oglądanie i recenzowanie spektakli teatralnych. W ramach tego programu wprowadzono także w szkołach bony, które mogą być wykorzystane przez uczniów poprzez udział w spektaklu teatralnym, w koncercie czy obejrzenia filmu.
Także rząd Hiszpanii promuje uczestniczenie w kulturze, m.in. poprzez inicjatywy takie jak: promocja czytelnictwa czy program dotacji na wspieranie produkcji sztuk teatralnych i koncertów. Jedną z metod realizacji tej polityki jest także Karta EURO <26, która upoważnia młodzież do zniżek na bilety do muzeów, teatrów, kin i na festiwale muzyczne. Lokalne władze
z kolei oferują zniżki dla emerytów i studentów na bilety do kin czy teatrów, a często bezpłatny wstęp do muzeów.
Powyższe przykłady pokazują jak wiele państwa UE starają się robić na poziomie krajowym, regionalnym, ale również lokalnym dla zwiększenia uczestnictwa w kulturze. Nacisk na zwiększanie partycypacji społeczeństwa w życiu kulturalnym jest podyktowany zarówno względami ekonomicznymi (utrzymania jednostek kultury), ale przede wszystkim potrzebą „demokratyzacji” kultury, przełamaniem jej wizerunku jako elitarnej.
„Kultura i twórczość wpływają na codzienne życie obywateli i są ważnymi
elementami osobistego rozwoju, spójności społecznej oraz wzrostu gospodarczego.
Mają one jednak o wiele większe znaczenie jako kluczowe składniki
europejskiego projektu opartego na wspólnych wartościach
i wspólnym dziedzictwie kulturowym, który jednocześnie uznaje
i szanuje różnorodność. Dziś przedstawiona
strategia promująca porozumienie międzykulturowe potwierdza
poczesne miejsce kultury w politykach UE” .
(José Manuel Barroso, przewodniczący Komisji Europejskiej)
Reasumując, państwa wspólnoty realizując cele polityki kulturalnej UE (główne cele składające się na strategię kulturalną instytucji europejskich, państw członkowskich oraz sektora kultury i twórczości: promowanie różnorodności kulturowej i dialogu międzykulturowego, promowanie kultury jako katalizatora kreatywności w ramach strategii lizbońskiej oraz promowanie kultury jako istotnego elementu stosunków międzynarodowych Unii) dążą do wspierania uczestnictwa w kulturze w różnych formach. Od wykorzystywania narzędzi internetowych (zarówno jako platform informacyjnych, komunikacyjnych, jak i edukacyjnych), tworzenia szeregu „zachęt” poprzez upusty, specjalne karty rabatowe, itp. umożliwiających tańszy i łatwiejszy dostęp do większej liczby wydarzeń/obiektów kulturalnych, aż po realizowanie (często na terenie całej wspólnoty) szeregu ciekawych projektów mających zachęć do partycypacji w kulturze np. Noc Muzeów czy Europejskie Dni Dziedzictwa.
Anna Ochmann
Bibliografia:
1. „Europejskie modele polityki kulturalnej” cz. II, red. Bożena Gierat-Bieroń, Kraków 2006
2. Pierwsza europejska strategia dla kultury: wkład do wzrostu gospodarczego i porozumienia międzykulturowego, Bruksela 10 maja 2007 r.