ARTerioinspiarcje w czerwcu czyli o sytuacji artystów

Po raz kolejny – zgodnie z celami statutowymi Fundacji ARTeria – wracamy do tematu sytuacji polskich artystów oraz określenia pożądanych przez nich dróg rozwoju polskiej polityki kulturalnej. W trakcie czerwcowego spotkania z cyklu ARTerioinspiarcje (13 czerwca 2018 r.) punktem wyjścia do dyskusji licznie zgromadzonych uczestników był „Raport wstępny (cząstkowy) z badania „Sytuacja artystów w Polsce” autorstwa NCK/prof. Jagoda Hernik-Spalińska i dr Michał Łuczewski (link tutaj). Autorzy połączyli dwie formuły badania w celu uzyskania jak najpełniejszych danych: badanie jakościowe z udziałem grup fokusowych oraz badanie sondażowe obejmujące trzy bloki pytań: o najwybitniejszych twórców i dzieła (wizję sztuki i autocenzurę), o aspekty ekonomiczne (ocena obecnej sytuacji i hipotetycznych rozwiązań systemowych) i finalnie o tożsamość (kwestie tożsamości zbiorowej i stosunku do przeszłości).

Kilka interesujących danych z badania: ponad 30% artystów deklaruje, „że w ostatnich miesiącach czuło, że ich źródło dochodów jest niepewne i niestabilne, a kolejne 37,5% uznało, że zdarzyło im się tak czuć”. „(…) największa niepewność dochodu towarzyszy badanym artystom plastykom. 39% spośród nich deklaruje, że w ostatnich miesiącach często miało poczucie, ich że ich źródło dochodu nie jest pewne. Kolejnym 29% zdarzało się tak czuć”.

W odpowiedziach na pytanie o preferowane rozwiązania systemowe problemu dofinansowanie artystów dominowały: „uproszczenie procedur pozyskiwania środków publicznych przez artystów” oraz „zwiększenie liczby i zakresu zleceń dla artystów ze strony instytucji państwowych”. Większość z badanych artystów uważa również, „że dobrym rozwiązaniem byłoby zwiększenie wpływu na politykę kulturalną zrzeszeń branżowych artystów”.

Autorzy badania zapytali także artystów o ich definicję sztuki – czy sztuka to bardziej „przekraczanie granic i walka z tabu” czy „pielęgnowanie tradycyjnych wzorców” – więcej „głosów” zdobyła pierwsza koncepcja. Ciekawe aspekty wskazują także odpowiedzi na pytania o autocenzurę – okazuje się, „że twórcy i artyści najsilniej obawiają się reakcji odbiorców (27,7% badanych), następnie reakcji własnego środowiska (16,5%) i zwierzchników (15,0%). Rzadziej odstępują od pewnych tematów ze względu na reakcje władz publicznych (12%) i Kościoła (10,8%). Najmniejsze obawy wiążą się z działalnością organizacji pozarządowych (8,5%)”. Największy strach przed cenzurą deklarują przedstawiciele branży filmowej oraz aktorzy, najmniejszy – artyści plastycy i muzycy. Autocenzura jest generalnie ważnym tematem także w krajach demokratycznych!  W raporcie Garriego Neila “Full Analytic Report (2015) on the implementation of the UNESCO 1980 Recommendation concerning the Status of the Artist” (link tutaj) wolność twórczości artystycznej jest wskazana jako jedno z czterech zagadnień najistotniejszych dla aktualnej sytuacji artystów na świecie – co ciekawe aż 75% pisarzy tworzących w krajach demokratycznych dokonuje autocenzury w obawie przed inwigilacją ze strony państwa!

Na zakończenie Anna Ochmann krótko omówiła wyniki badań własnych Fundacji ARTeria (więcej z zakładce PUBLIKACJE na stronie) zrealizowanych w ramach dwóch projektów realizowane obecnie przez ARTerię: ‘Talent Matching: Vocational Mentoring for I-VET in Europe’s Creative Industries’ oraz ‘ArtENprise – Supporting Artists and Cultural Organizations in developing Entrepreneurial Skills’, obwa współfinanowane w ramach programu Erasmus+.